Ҡайын һуты – шифалы һәм диетик эсемлек

 Яҙғыһын иң беренселәрҙән булып тәбиғәт биргән шифалы дарыуҙарҙан ҡайын һуты өлгөрә. Уны апрель баштарынан алып аҙағына тиклем йыйырға мөмкин. Һутын алыу өсөн ағастың артыҡ йәшен һайларға ярамай. Уның файҙаһы ла булмаясаҡ, йәш ағастың ҡороу ҡурҡынысы ла бар. Олонона ҙур яра һалмай, бәләкәй генә тишек эшләп, нәҙек шланг аша ғына ағыҙып алырға кәңәш ителә. Бер ҡайындан 2 – 3 литрҙан артыҡ һут алырға ярамай, юғиһә ағасты һәләк итерһегеҙ. 

Организмға
файҙаһы

Ҡайын һуты – минералдар менән байытылған иң таҙа тәбиғи һыу. Яңы алынғанының составында аҡһым, углевод, ферменттар, калий, магний, натрий, кальций кеүек микроэлементтар, фруктоза, эфир майҙары, витаминдар, фитонцидтар етерлек. 
Кешенең йөрәк мускулында калий һәм магний бар. Был микроэлементтар етмәгәндә аритмия башлана. Аяҡ-ҡулдар ойой. Ҡайын һутын даими эс­кәндә, бер аҙнанан был бил­дәләр юҡҡа сыға. 
Фитонцидтар төрлө орган­дың ялҡынһыныуына ҡаршы көрәшергә ярҙам итә. Ҡайын һутын ангинаға, фурункулез һәм һытҡыларға ҡаршы фай­ҙаланалар. Киҙеү һәм башҡа инфекция менән сирләүселәр был тере һыуҙы эскәндә ти­ҙерәк йүнәлә. 
Яҙғыһын кеше, йоҡлап торһа ла, төнө буйы йоҡламаған кеүек, көнө буйы тәненә көсө етмәй, йоҡомһорап йөрөй. Был хроник арыуҙан була. Ҡайын һуты бындай хәлдән бер нин­дәй дарыуһыҙ ғына ла ҡото­лорға ярҙам итә. 
Шифалы эсемлек бәүел ҡыуҙырыу үҙенсә­легенә эйә. Ауырлы ҡатын­дарҙы шеше­неүҙән арындыра. Варикоздан һаҡлай. Витаминдар һәм минералдар буласаҡ әсәй организмында калий һәм магний запасын тулыландыра. Кальций тыуасаҡ сабыйҙың һөйәктәре һәм тештәре үҫеш­һен өсөн кәрәк.
Уҡыусы балаларға ла ҡайын һутын йышыраҡ эсергә ҡу­шалар. Ул зиһенде байыта, арыуҙы бөтөрә, яҡшыраҡ өл­гәшергә булышлыҡ итә, сос­тавындағы сахароза менән фруктоза мейе өсөн яҡшы яғыулыҡ булып тора. Ул бәлә­кәй балаларҙа ла аллергия тыуҙырмай.
Ябығырға теләүсе ҡатын-ҡыҙ өсөн дә аҙ калориялы эсемлек (100 г һутта ни бары 24 ккал ғына, шәкәр 1–2 процент ҡына) бик файҙалы. Табиптар уны көнөнә 2 литрға тиклем эсергә рөхсәт итә. 
Халыҡ медицинаһында ҡа­йын һуты менән остеохон­дрозды ла дауалайҙар. Көнөнә өс тапҡыр ашар алдынан берәр стакан эскәндә, умыртҡа һө­йәге ялҡынһыныуын да баҫа. Ауыртыу көслө булғанда, ҡайын япрағынан компресс эшләргә мөмкин.

Кемдәргә 
ярамай?

Шифаһы күп булыуға ҡа­ра­маҫтан, ҡайын һутын бары­һына ла эсергә ярамай. Был күберәк хроник сирле ауы­рыуҙарға ҡағыла.
1. Ашҡаҙан сей яраһы бул­ған кешеләргә ярамай.
2. Бөйөрҙәрендә таш булған ауырыуҙарға ла уны артыҡ күп ҡулланырға кәңәш ителмәй.
3. Ҡайын һеркәһенә үтә һиҙгер булған кешеләргә шулай уҡ уны ҡулланыуҙан тыйы­лырға кәрәк.

Әлбиттә, ҡайын һутының зыянынан файҙаһы күберәк. Иң яҡшы клиникаларҙың табиптары ла сәләмәтлекте нығытыу өсөн уны эсергә кәңәш итә. Яҙғыһын кешеләрҙең иммунитеты ҡаҡшай, витаминдар һәм минералдар запасы кәмей. Ҡайһы берәүҙәрҙә депрессия башлана. Бына шул ваҡытта был шифалы эсемлек ярҙамға килә лә инде.

Сажиҙә ЛОТФУЛЛИНА.