Уяулыҡты юғалтыу – бәләгә тарыу

Мутлашыусылар кешеләрҙең аҡсаһын урлау өсөн психологик баҫым яһау технологияларын, алымдарын киң ҡуллана, көндән-көн төрлө сценарий, ысул уйлап таба. Шул турала күпме генә иҫкәртһәк тә, үкенескә күрә, алданыусылар һаман бик күп. Гәзит уҡыусыларыбыҙҙы бәләнән аралау маҡсатында мутлыҡ схемалары менән таныштырабыҙ. 

Ялған ғәйепләүҙәр

Өфөлә 76 йәшлек пенсио­нерҙың фатирына ике таныш булмаған ҡатын-ҡыҙ килеп ишек шаҡый. Улар үҙҙәрен "хәрби прокуратура хеҙмәт­кәрҙәре" тип таныштыра. “Хоҡуҡ һаҡлаусылар” хужа­бикәнең енәйәт ҡылыуҙа шик аҫтына алыныуын, фатирын тентеү кәрәклеге тураһында белдерә. Саҡырылмаған ҡу­наҡтарҙы пенсионерҙың финанс хәле айырыуса ҡыҙыҡ­һындыра (йәнәһе лә, енәйәт юлы менән байып ятмаймы икән). 
Өлкән йәштәге ҡатын ялған ғәйепләүҙәрҙән ҡурҡып, бар булған аҡсаһын бирергә әҙер була. Әлдә, бәхетенә күрә, шул ваҡытта пенсионерҙың уяу күршеһе тауыштарҙы ишетеп, яндарына сыға, һөйләшеүгә ҡыҫыла һәм аферистарҙың үҙҙәрен тикшереү менән ҡурҡыта. 

Элекке эш 
урынынан "сәләм"

Өфө ҡалаһының Дим районынан 80 йәшлек пенсионер  яңы мутлашыуҙың тәүге ҡорбаны булды. 
Мутлашыусы төҙөлөш ойош­маһынан хаҡлы ялға сыҡҡан оло кешенең кеҫә телефонына шылтырата ла, үҙен, инде тарҡалып юҡҡа сыҡҡан ком­панияның мөлкәтен һатыу өсөн яуаплы кешемен, тип таныта. Ул бабайҙы ғәләмәт ҡыуан­дырып, элек ойошмала эш­ләгән эшселәргә 1,5 миллион һум күләмендәге сумманы түләргә тейешлеген хәбәр итә. Үҙенең өлөшөн алыу өсөн пенсионер бөтә булған туп­ланмаһын – 200 мең һумды  мутлашыусыға күсерә: тәүҙә дәүләт пошлинаһын түләй, аҙаҡ – һалымдарҙы, һуңынан компенсацияны арттырыу өсөн аҡса ебәрә...
Ә бит мутлашыусы ойош­маның исемен атамай, оло йәштәге кеше хәтирәләргә бирелеп, үҙе уны телгә ала һәм ят кешегә үҙенең йәш сағында эшләгән осоро тураһында тәфсирләп һөйләп бирә.

Түләүҙәр, 
посылкалар, 
отоштар

Енәйәтселәр кешеләргә хө­күмәттән түләүҙәр булыуы тураһында хәбәр итә. Аҡсаны алыу өсөн карта реквизиттарын, шәхси документтарҙы һәм телефондан смс-кодты һорай­ҙар. Бигерәк тә оло йәш­тәгеләрҙе төрлө мөһим байрам алдынан көтөлмәгән “түләүҙәр” менән йыш алдайҙар.
"Рәсәй почтаһы" хеҙмәт­кәр­ҙәре булып танылған мутлашыусылар кешегә уның исеменә килгән посылка тураһында хәбәр итә. Кеше, мин заказ эшләмәнем, бер ниндәй ҙә посылка көтмәйем, тиһә, “унан баш тартыу өсөн”, смс-тан код әйтеүҙе һорай. Йәнәһе лә, был почта бүлексәһенә барып тормайынса, уларҙың базаһында рәсми рәүештә посылканан баш тартыуҙы раҫлау өсөн кәрәк.
Бындай мутлыҡ схемаһы аша муттар банктың мобиль ҡу­шымтаһына инеп, аҡса урлай йәки кредит ала, шулай уҡ “Дәүләт хеҙмәттәре”ндә граж­дандарҙың шәхси мәғлү­мәт­тәрен йыйып, уларҙы киләсәктә үҙҙәренең схемалары өсөн ҡуллана.
Бынан тыш, аферистар электрон почталар, социаль селтәр­ҙәр һәм мессенджерҙар аша миллиондарса һум отош вәғәҙә итеп, байрамдар айҡанлы “приз уйнатыуҙа” ҡатнашырға тәҡдим итә. 
Айфонды
блокка ҡуйыу 

Яңы схеманың асылы шунда: мутлашыусылар сайттар һәм Телеграм-каналдар аша вакансиялар хаҡында мәғлүмәт тарата. Эш эҙләгән кеше күрһәтелгән номер буйынса шылтыратҡан йәки мессенджер аша бәйләнешкә ингән осраҡта, ялған “кадрҙар бүлеге белгестәре” кандидаттар менән әңгәмә үткәрә. Һөйләшеү барышында муттар кешеләрҙе, һеҙ беҙгә тура киләһегеҙ, тип алдай һәм артабан, йәнәһе лә, эш рәтенә төшөндөрөү маҡса­тында, телефондарына эш процестары өсөн махсус CRM программаһын ҡуйыуҙы һорай. Ҡушымта рәсми Apple магазинында юҡ, шуға күрә быны башҡа iCloud аша эшләргә тәҡдим ителә.
Программаны ҡуйғандан һуң, мутлашыусылар кешене Face ID-ны һүндерергә өгөтләй. Уларҙы тыңлаған һәр кемдең смартфоны блокка ҡуйыла. Айфонға инеү мөмкинлеген юғалтҡан кешенән енәйәтселәр блокировканы асыу өсөн аҡса талап итә, полицияның ярҙам итмәйәсәгенә айырым баҫым яһай.
Аңлауығыҙса, бер тапҡыр түләгән кешенән артабан да аҡса һурасаҡтар. 
Диспансерлаштырыу

Мутлашыусылар йә диспансеризация ваҡыты етте тип, йә флюорография үтергә кәрәк­леген иҫкәртеп, йә баш ҡаланан килгән табиптарға яҙылырға тәҡдим итеп шылтырата. Кеше поликлиникаға барырға ыңғай яуап бирһә, имеш, яҙылыуҙы раҫлау өсөн смс-хәбәрҙән код-ты һорайҙар. Асылда был мәғ-лүмәт уларға кешенең “Дәүләт хеҙ­мәттәре”нә инеү мөмкин-леген бирә йәки иҫәптән аҡса күсереүҙе раҫлай. 
Башҡортостан Республика­һы буйынса Эске эштәр министр­лығы граждандар-ҙы, айырыуса оло йәштәге-ләрҙе, уяу булырға һәм таныш булмаған кешеләргә ышанмаҫҡа, шәхси мәғлү-мәт, кодтар менән бүлешмәҫ-кә өндәй. Шикле хәл килеп тыуған осраҡта шунда уҡ 02 һаны буйынса (мобиль телефондан – 102) полицияға хәбәр итергә кәрәк.