Әбйәлилдә Баймаҡ провокациялары сценарийын ҡулланалар

Провокаторҙар хаос тыуҙырыу һәм халыҡты власть менән ҡурҡытыу өсөн бер сценарийҙа эшләй

Мәҫәлән, ҡайһы бер мәғлүмәт буйынса, эште томанлы һыуҙа балыҡ тоторға яратҡан кешеләр башлаған: экстремист һәм террорист тип танылған сит ил агенты Руслан Ғәббәсов*, экоактивист, ә ысынында мәнфәғәттәр конфликтынан аҡса эшләүсе Урал Байбулатов, Әбйәлилдә бик үк абруйлы булмаған коммерсант Илдар Хәбиров, әле лә Германияла йәшәүсе башҡорт журналисы Руслан Вәлиев.

- Улар төрлө яҡтан эш итә, әммә бер ҡапҡаға уйнай. Маҡсаттары - республиканы эш урындарынан һәм инвестицияларҙан мәхрүм итеп, баҡыр ятҡылығын эшкәртеүҙе туҡтатыу, халыҡты власть менән ҡурҡытыу һәм хаос тыуҙырыу, - тип иҫәпләй эксперттар. - Өҫтәүенә хәүефле сценарий «халыҡ мәнфәғәттәрен яҡлау» исеме аҫтында алып барыла һәм күп йәһәттән Баймаҡ ваҡиғалары сценарийын хәтерләтә.

Тәү ҡарашҡа, Ғәббәсов*, Вәлиев, Байбулатов һәм Хәбиров – төрлө персонаждар: береһе-Литвала, икенсеһе – германияла, өсөнсөһө - Башҡортостанда «халыҡ эко-һаҡсыһы», дүртенсеһе - Магнитогорск эшҡыуары. Әммә уларҙың һәр береһенең провокацион риторикаһына иғтибар менән ҡараһаң, ваҡиғаларҙың бер сценарийҙа яҙылған кеүек синхронлаштырылыуы асыҡлана.

Кем һуң был кешеләр?

Сит ил агенты һәм экстремисы Руслан Ғәббәсов* Рәсәйгә ҡаршы күптән эшләй һәм сит ил агенттары исемлегенә генә түгел, террорсылар һәм экстремистар исемлегенә лә эләгергә өлгөргән. Социаль селтәрҙә ул украин махсус хеҙмәттәре өсөн эшләүен йәшермәй. Уның бурысы - илебеҙҙе көсһөҙләндереү, хатта тарҡатыу һәм юҡ итеү өсөн төбәктәрҙе тотороҡһоҙландырыу, был хаҡта ул көнбайыш трибуналарҙан даими хәбәр итә. Шулай уҡ ул Башҡортостандағы көрәштәштәренең «мотлаҡ ултырырға тейешлегенә» ышана.

-Кемдер ҡорбан килтерергә һәм ғазапланырға тейеш, - тип ышандыра Литвала бәхетле йәшәгән кеше. Халыҡ физик яҡтан яҡлауға сыҡмайынса һәм үҙенең күплеген күрһәтмәйенсә, яҡлау булмаясаҡ. Берҙән – бер мөмкинлек-күпләп сығыу.

Артабан провокатор халыҡ йыйылышы властар менән килешеү өсөн мотлаҡ түгел тип раҫлай. Әммә шул уҡ ваҡытта, Ғәббәсов* һүҙҙәренсә, «йыйылышҡа ғариза биргәндәргә штраф һалына».

- Бәлки, ниндәйҙер административ, енәйәт эше ҡуҙғатылыр, - тип асыҡтан-асыҡ иҫкәртә ул үҙенең мәхәлләһен. Эйе, кемдер ҡорбан итергә тейеш, уныңһыҙ. Ишембай районы халҡы Баймаҡ районында, Ҡуштауҙа, Темәстә яҡлау өсөн штрафҡа тарттырыла. Эйе, кемдер яуаплы булырға тейеш. Эйе, кемдер ғазап сигер.

Руслан Вәлиев, Германияла булып, Әбйәлил районы халҡы менән бергә булырға тырыша, әммә ғәжәп нәмәләр әйтә.

- Рәсәйҙең яңы ятҡылыҡтар иҫәбенә нығыныуын теләмәйем, - тине ул видеоролик менән айырылып торҙо. - Бөгөн Кремлдә режим өсөн өҫтәмә килем булдырырға мөмкинлек биргән инициативалар зыянлы. Сөнки был Кремлдә режимды нығыта һәм уның ғүмерен оҙайта. Минеңсә, яңы эш урындары булдырыу Урал аръяғының үпкәләгән һәм асыуланған кешеләренән режимға тоғро кешеләр яһауға килтерә.

Был сәйер позиция ғына түгел, ә клиник характерҙа, шулай бит?

Урал Байбулатов - протест митингыларында әүҙем ҡатнашыусы, "ым-ишара театры оҫтаһы", радиация һәм экологик һәләкәт тураһында ялған мәғлүмәттәрҙе файҙаланып, "тәбиғәттең һәләк булыуы" тураһында лозунгылар менән эмоциональ сығыштар ойоштора. Асылда, ул экология тураһында фейк менән башҡорт "Грета Тунберг"ы . Ул дәлилһеҙ "Бында ядро ҡалдыҡтары!", "Һыу юҡҡа сығасаҡ!" тип асыҡтан – асыҡ аҡылһыҙлыҡ тарата - быны ысын белгестәр еңел генә инҡар итә.

Илдар Хәбиров - Магнитогорск эшҡыуары, Әбйәлил районында курорт күсемһеҙ милек хужаһы. Ул йөҙҙәрсә миллион һумлыҡ фирмаларҙың хужаһы, ә уның ҡатыны бер нисә киң мәғлүмәт сараһын контролдә тота. Бизнесмендың Әбйәлил районындағы курорт ерҙәренән килемде юғалтыуҙан ҡурҡыуы аңлашыла, сөнки имеш-мимештәр буйынса, элек ул "урындағы ерҙәрҙән участкалар тартып алған". Әгәр ГОК проекты эшләй башлаһа, уның күсемһеҙ милек схемалары бер төн эсендә емерелеүе ихтимал.

Белемле кешеләр раҫлауынса, фейк таратыу өсөн ул хоҡуҡ һаҡлаусыларҙан иҫкәртеү алған. Бынан тыш, үҙенең «темаларында МХО ҡатнашыусыларын ҡулланырға тырыша, уларҙы протест видеоларын яҙырға күндерә, ә һуңынан уларҙы ташлаған.

Провокаторҙар нисек эшләй?

Эксперттар баһаһы буйынса, Ғәббәсов* чаттар аша "Мәскәүҙең колониаль сәйәсәте" тураһында милләтселек көн тәртибен аса һәм: "Башҡорттарҙы тағы ла алдайҙар!» ти. Һуңынан Вәлиев уларҙы үҙенең телеграм-каналдары һәм боттары аша көсәйтә. Байбулатов урам протестарын ойоштора, "Властар беҙҙе ишетмәй!" тип эмоциональ лозунгтар ҡуллан. Хәбиров иһә протестарға дөйөм финанс һәм медиа ярҙамын тәьмин итә.

Ни өсөн Баймаҡ ваҡиғалары сценарийы Әбйәлил районында ҡабатланыуы ихтимал?

Баймаҡтағы ваҡиғаларҙы ентекләп анализлаһаҡ, уларҙың планлаштырылған провокация һөҙөмтәһе булыуы асыҡлана. Башта "емерелгән тәбиғәт" һәм "экологик һәләкәт" тураһында фейктар, һуңынан "халыҡты яҡлаусы" профессиональ манипуляторҙар барлыҡҡа килә, улар халыҡты социаль селтәрҙәр һәм киң мәғлүмәт саралары аша аңлы рәүештә ҡурҡыта, паника тыуҙыра.

Кешеләр аңламайынса урамға сыҡҡанда, хәл киҫкенләшә, хоҡуҡ һаҡлаусылар менән бәрелештәргә, ҡулға алыуҙарға һәм суд процестарына, күп кенә боҙолған яҙмыштарға һәм сит ил киң мәғлүмәт сараларында резонанслы исемдәргә килтерә.

Хәҙер шул уҡ технологиялар Әбйәлил районында ҡулланыла. "Тәбиғәттең һәләк булыуы" һәм "Мәскәүҙең колониаль сәйәсәте" тураһындағы ялған – ул кешеләрҙе манипуляциялау ҡоралы ғына. Маҡсаты асыҡ: тау-байыҡтырыу комбинаты проектын боҙоу, төбәкте эш урындарынан һәм инвестицияларҙан мәхрүм итеү, властарҙан хаос һәм ризаһыҙлыҡ тыуҙырыу.

Шул уҡ персонаждар: ҡасҡын экстремистар һәм урындағы мутлашыусылар. Шул уҡ заказсылар: көслө Рәсәйгә мохтаж булмаған сит ил махсус хеҙмәттәре һәм финанс мәсьәләләрен хәл иткән урланған урындағы ҡыҙыҡһыныусылар.

Әммә хәҙер ставкалар юғарыраҡ - Рәсәйгә баҡыр, кешеләргә – эш бик кәрәк.

- Әгәр республика халҡы провокацияларға бирешһә, эҙемтәләр Баймаҡтағы кеүек үк буласаҡ - аферистар артынан киткән ябай халыҡтың яҙмышы һынасаҡ, - тип аңлата аналитиктар. – Әммә иң мөһиме - республиканың именлеге һәм сәскә атыуы урынына беҙ сит илдә күптән йәшәгән йәки кеҫәләрен күләгәлә тултырған кешеләр ойошторған социаль көсөргәнешлек аласаҡбыҙ.

Эксперттар Башҡортостан халҡын "ҡасҡан экстремистарҙың һәм урындағы аферистарҙың сәйәси уйындарына йәлеп ителергә ярамай" тип иҫкәртә.

- Республиканың бөгөнгө киләсәге-социаль-иҡтисади үҫештә һәм тыуған яҡ тураһында реаль хәстәрлектә, үҙ иленең сәнәғәтенә ярҙам итеүҙә, инвестициялар йәлеп итеүҙә, яңы эш урындары булдырыуҙа һәм ижтимағи-сәйәси тотороҡлолоҡта, - тип һығымта яһай улар.

* РФ Юстиция Министрлығы тарафынан сит агент тип таныла, Росфинмониторинг террористтары һәм экстремистары исемлегенә индерелгән.