Йоғошло булмаған ауырыуҙарҙы иҫкәртеү аҙналығы иғлан ителде

Хроник инфекцион булмаған ауырыуҙар (ХНИЗ) Рәсәй халҡының инвалидлығы һәм ваҡытынан алда үлеүенең төп сәбәбе булып тора. ХНИЗ-дан үлем осраҡтарының 70 проценты самаһы тура килә, шуларҙың 40 проценттан ашыуы ваҡытынан алда була.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы билдәләмәһенә ярашлы, ХНИЗ – оҙайлы ағымы менән характерланған һәм генетик, физиологик, экологик һәм тәртип факторҙары комбинацияһы тәьҫире һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән ауырыуҙар.
ХНИЗ-дың төп төрҙәренә ҡан әйләнеше системаһы, тын алыу ағзалары ауырыуҙары, яман шештәр һәм шәкәр диабеты инә. ХНИЗ үҫешенә 50 процент өлөш индергән төп 7 хәүеф факторы: тәмәке тартыу, рациональ булмаған туҡланыу, түбән физик әүҙемлек, артыҡ алкоголь ҡулланыу, ҡан баҫымының күтәрелеүе, ҡанда холестериндың күтәрелеүе, һимереү.
Күренеүенсә, ХНИЗ үҫешен иҫкәртеүҙең иң һөҙөмтәле ысулы - сәләмәт туҡланыу принциптарын үтәү, физик әүҙемлекте арттырыу һәм зарарлы ғәҙәттәрҙән баш тартыу.

Ауырыуҙарҙы иҫкәртеүҙә һаулыҡ торошон контролдә тотоу, даими рәүештә профилактик медицина тикшереүе һәм диспансеризация үтеү мөһим роль уйнай. Быға төп тәҡдимдәр:
1. Һаулыҡты характерлаусы үҙ һандарын белеү (ҡандағы холестерин кимәле, ҡан баҫымы кимәле, ҡандағы глюкоза кимәле, тән ауырлығы индексы, бил әйләнеше).
2. Даими рәүештә профилактик медицина тикшереүе һәм диспансеризация үтергә.
3. Дөрөҫ туҡланыу:
  тоҙ ҡулланыуҙы сикләргә (5 г/көнгә тиклем-1 сәй ҡалағы, түбәһе юҡ);
  емеш-еләк һәм йәшелсә ҡулланыуҙы арттырырға (400-500 грамм, көнөнә 5 порция);
  организмды күҙәнәкле матдәләр менән тәьмин итеү өсөн ҡуҙаҡлы игендән аҙыҡ-түлек ҡулланыуҙы арттырыу;
  туйындырылған майҙы ҡулланыуҙы кәметергә һәм трансмайҙарҙы ҡулланыуҙан баш тартырға. Рационда организмды политултырылмаған май кислоталары (балыҡ аҙнаһына 2 тапҡырҙан кәм түгел, майлы сорттар) менән тәьмин итеүсе етерлек күләмдә үҫемлек майы (20-30 г/көн) булырға тейеш;
  өҫтәлгән шәкәр (татлы газлы эсемлектәр, туңдырма, пирожный һ.б. тәм-томдар) булған аҙыҡ-түлекте ҡулланыуҙы сикләргә.
4. Тәмәке тартмағыҙ.
5. Спиртлы эсемлектәр ҡулланыуҙан баш тартыу.
6. Физик яҡтан әүҙем булыу:
  өлкәндәр аҙнаһына 150 минуттан кәм булмаған уртаса интенсивлыҡтағы дәрестәргә йәки аҙнаһына 75 минуттан кәм булмаған юғары интенсивлыҡтағы дәрестәргә бирергә тейеш;
  һәр дәрес кәм тигәндә 10 минут дауам итергә тейеш;
  уртаса интенсивлыҡтағы дәрестәрҙең оҙайлығын аҙнаһына 300 минутҡа тиклем йәки юғары интенсивлыҡтағы аҙнаһына 150 минутҡа тиклем арттырыу һаулыҡ өсөн өҫтәмә өҫтөнлөктәр алыу өсөн кәрәк;
  анаэроб һәм аэроб йөкләмәләрҙе сиратлап башҡарырға кәрәк (аэроб йөкләмәләр аҙнаһына 57 тапҡыр, анаэроб йөкләмәләр аҙнаһына 23 тапҡыр).

Һаулығығыҙға иғтибарлыраҡ булһағыҙ, иммунитетты нығытырға, сәләмәт тормош алып барырға һәм даими рәүештә диспансеризация үтергә тырышһағыҙ, хроник йоғошло булмаған ауырыуҙар тураһында аҙыраҡ борсолаһығыҙ.