Матай менән – Һиндостанға

Баймаҡ районының Әбделкәрим ауылынан 26 йәшлек яҡташыбыҙ, Мәскәү политехник университетының инженер-уҡытыусыһы Ғәзим МӨХӘМӘДЙӘНОВТЫҢ мотоцикл менән Азия илдәренә сәйәхәт итеүе хаҡындағы юлъяҙмаларын тәҡдим итәбеҙ. 

Сәйәхәтем быйыл ғына башланманы, 2015 йылда уҡ кү­ңелемә ҡыйыуһыҙ ғына инеп ултырғайны ул. Мотосәйә­хәтсе­ләрҙең яҙ­мала­рын көнө-төнө уҡып, видеояҙ­маларын ҡарап, теләгем тағы ла көсәйә барҙы. Студент саҡ, хыялдар күп, әммә аҡса юҡ. Шулай хыялланып биш йыл үтеп тә китте. Былай итеп бөтә ғүмер үтеп китергә мөм­кин, тип уйланым. Аҡса йыйып машина һатып алғайным, 2021 йылда шуны һатып, тағы ла аҡса өҫтәп, мотоцикл һатып алдым. Бер айҙа «А» ка­тегорияһына таныҡлыҡ алып, икенсе көнөнә үк дуҫым менән Башҡор­тос­танға ҡайтып киттек. Баймаҡҡа тиклем 8 мең саҡрым юл үтеп, биш көндә ҡайтып еттем. Беренсе сәйәхәтем шул булды.
Эшкә төшөп, ҡулға бер аҙ аҡса килеп эләккәс, Ҡырым ярымутрауына сәйә­хәткә сы­ғып, унан 10 көндә әйләнеп ҡайттым. Оҙайлы сәйәхәт өсөн күп аҡса, яңыраҡ мотоцикл кәрәклеген шунда аңланым. 
Хыял булһа, иртәнсәк тороуы ла рәхәт. Төп эшемдән тыш ниндәй генә «шабашка» килеп сыҡһа ла, шуға тотондом. 2023 йылдың 14 июлендә Мурманск ҡалаһына барып, яңы мотоцикл һатып алдым. Тәүгә күргән матай менән ҡайтырға башта ҡур­ҡыңҡыраным. Борсолоуым бушҡа булған, дүрт мең саҡрым юл үтеп, тыуған ауылыма ҡыуанып ҡайтып еттем. 
Азия илдәренә сәйәхәтемде ярты йыл тирәһе план­лаш­тырҙым. Картала 13 илде бил­дәләнем: Грузия, Төркиә, Әр­мәнстан, Иран, Пакстан, Һин­достан, Вьетнам һәм башҡалар. Иң тәүгеһе – документтар. Рә­сәй­ҙең автомобиль федерация­һында 25 мең һумға «Карнет де пассаж» виза документын юлланым. Уның яр­ҙамында илдәргә бер ниндәй тү­ләүһеҙ сәйәхәт итергә мөмкин. Минән иһә мотоцикл хаҡынан 40 – 60 процент күләмендә залогҡа аҡса һоранылар. 
Юлдар оҙон, сәйәхәт итеүе ҡим­мәт тә булғас, маршрутты бер нисә өлөшкә бүлдем. Шулай итеп, 20 августа Грузия тарафтарына ҡуҙ­ғалдым. 
Рәсәйҙең киң, тигеҙ юлдары, йылы һауа кәйефте күтәрә генә. Туҡтағы ла килмәй, ләкин йоҡларға ер кәрәк. Йылы булғас та, сәйә­хәттең беренсе өлө­шөндә тик палаткала ғына йоҡларға маҡсат ҡуйҙым. Бер яҡтан, үҙемде һынап ҡарарға, икенсе яҡтан, сәйәхәт булғас, шулай булырға тейеш, тип уйланым. Йылыла ғына йоҡлап ятырғамы ни? Етмәһә, ҡунаҡха­наларҙың хаҡы ла апаруҡ ҡына. 
Беренсе төндә Тамбов яҡтарында трассанан төшөп, бер ағаслыҡ араһына индем. Яңғыҙ булғас, шөр­ләтә, шулай ҙа палаткамды ҡора башланым. Уның менән генә бөтмәне, 10 – 15 метр алыҫ­лыҡ­та ниндәйҙер күҙҙәр яна, нимә эшләргә, тип уйлайым, таяҡ тотоп тауыш сығарып, ҡысҡырып ҡыуып ебәрҙем. Кем нығыраҡ ҡурҡҡандыр, бел­мәйем, минме йәки хайуанмы... Шулай ҙа йоҡ­ларға яттым.
Ҡуҙғалып китеүе ҡыйын булған кеүек үк, шулай уҡ беренсе төндө үткәреүе лә еңелдән булманы. 
Бара-тора баҫыуҙар кәмей башланы, Кавказ тау­ҙары беленә. Мөһабәт, бейек, хатта баштарында ҡар ята. 
22 август. Владикавказға килеп еттем, тәүге шомло төн бер аҙ шөрләтһә, 6 мең са­ҡрымлыҡ юл бер аҙ арытып та ебәрҙе. Шуға күрә бында ҡунаҡханаға инеп йоҡларға булдым. Иртәгә ил сиген үтәһе бар, йыуынып-һыйпанып алмайынса ла булмай. 
Юлымдағы беренсе ил – тауҙар ҡоса­ғында ятҡан Грузия. Ил сиген сәғәт ярымда үттем, беҙҙекеләр – ярты сәғәт, грузин таможняһы бер сәғәттәй ва­ҡытты алды. Тәүҙән үк бормалы ауыр юлдар, ҡаяларҙа ултырған йорттар, шаулы йылғалар минең һушымды алды. Мәк­тәптә география дәресендә һүрәттәрҙән ҡарап һоҡланған Казбек, Кавказ тау­ҙары. Биш мең метр бейеклектәге тау алдында торғанда донъяның ма­турлығын тағы ла нығыраҡ аң­лайһың. Ил сиген үткәс тә Халыҡ­тар дуҫлығы аркаһына юлландым, һәр осраған матур­лыҡты яйлап ҡарап барам. Ананури һыу­һаҡ­лағысы бик оҡшаны. Әлегә план­лаш­ты­рылған ва­ҡыттан ал­дараҡ барам, шуға запасты тотонайым, тием. Грузиялағы тәүге төндө яр буйында турис­тарҙың махсус ята­ғында палаткала үткәрҙем. Сит илдәрҙән машина менән килгән сәйәхәтселәр ҙә күп. 
24 август. Иртә менән Тбилиси ҡа­лаһына килеп, банк иҫәбе асырға маташтым. Әммә Грузияның төп банкы миңә карта асыуҙан баш тартты. ТБС атамалы банкта иһә биш көндән генә әҙер була, ти­не­ләр. Биш көн буйы нимә эшләргә? Ҙур ҡалаларҙы ҡарарға яратмайым. Яңы маршрут төҙөй башланым. Биш минуттан картала нөк­тәләр бил­дәләнгәйне – Төр­киәгә ба­рып етеп ҡайтырға булдым. 
25 август. Инглиз телен һәй­бәт­ләп бел­мәйем, хәйер, ил сигендәге таможенниктар ҙа шундай уҡ хәлдә. Шуға күрә башҡортса-тө­рөксә аралашып, инглиз­сәһен ҡыҫтырып үтеп киттем. Төркиәгә ингәндән үк йылы той­ғолар, мосолман иле, башҡорт теленә оҡшаш һөйләш. Шундай уҡ бейек матур тауҙарҙы, йылғаларҙы ҡарай башлағас, был яҡҡа килеүем бушҡа булмаған­лығын аң­ланым. 
Урындағы ашханала тамаҡ туй­ҙы­рырға маташыуым тәүҙә уңыш­һыҙ булды. Төрөк терминалы минең кар­таларымдың береһен дә ҡабул итмәне. Яныма бер егет килде һәм ломбардҡа алып барҙы. Грузин лариһын лира­ларға алмаштырып алдым, 300 лира миңә Төркиәне урап сығырға етергә тейеш. Ашханала үҙебеҙҙең шаур­маға оҡшаш бер аҙыҡты тәмләп ҡа­раным, төрөктәрҙең кешеләргә ҡарата ихтирамлы булыуын аңланым. 
Беренсе төндө Артвин ҡалаһында кемпингта үткәрҙем. Күршеләге тө­рөктәр мине табынға са­ҡырҙы. Төнө буйы самауырҙан сәй эсеп, усаҡ янында һөй­ләшеп ултырҙыҡ. Аҙаҡтан, минең ҡәр­ҙәшем, тип яҡын кеше итеп үҙҙәренә ҡабул иттеләр. 
26 август. Икенсе көнөм Төркиәлә үтте, ниһайәт, диңгеҙҙә һыу индем, балыҡ то­торға маташтым. Бер пирс янында па­латкаға урын һорағай­ным,   тәүҙә, ярамай, тинеләр. Унан һуң аралаша башлағас, тө­рөксә бер нисә һүҙ әйтеп, мосолман икәнлегемде аңла­ғандан һуң миңә урын­лашырға рөхсәт бирҙеләр. Инжирҙы туй­ғансы ашаным, уға башҡаса әйләнеп тә ҡарамаҫлыҡ булдым.
28 август. Грузияға әйләнеп ҡайт­тым. Тәүге ҡала – Батуми. Яр буйлап сәйәхәт иттем, ҡаланың иҫ­тәлекле урындарын ҡарап сыҡ­тым. Турис­тар өсөн  ҡыҙыҡ, матур ҡала. Ҡайһы бер сәйәхәтселәр палаткаларын яр буйында, парк эстәрендә ҡорған. Мин дә үҙемә урын ҡа­раш­тырҙым. 210 һумға грузин бөйөрөгө һәм тауыҡ итен һатып алып ашаным.
«Макдональдс» рестораны янын­да тор­һам, яныма бер егет килде, ҡайҙан ки­леүемде, ни эшләп йө­рөүемде һораша башланы. Сәйәхәт итеүем хаҡында һөйләп бирҙем. Исеме – Мәхмүт, электрик булып эшләй, Ирандан туған­да­рының фатирына ремонт эшләргә кил­гән. Үҙенә ҡунаҡҡа саҡырҙы, йыуынып, ял итеп алырһың, ти. Ҡыуанып ризалаштым. 

Ғәзим МӨХӘМӘДЙӘНОВ.
(Дауамы бар.)