"Йылды ышаныслы тамамланыҡ"

- Бөтә ҡатмарлыҡтар һәм саҡырыуҙар менән 2025 йылды ышаныслы тамамлайбыҙ һәм ғәмәлдәге динамика тураһында һөйләй алабыҙ, - тине Наталья Юрьевна. - Ер участкаларын ҡуртымға алыу һәм милек хоҡуғы сикләнмәгән ерҙәрҙе һатып алыу буйынса бөтә күрһәткестәр үтәлде. Сикләнмәгән ерҙәр буйынса 4,7 миллиард һум аҡса йыйылды, дивидендтар сифатында республика бюджетына 8,6 миллиард һум аҡса инде. 2025 йыл беҙгә граждандарҙың һәм эшҡыуарҙарҙың ер-милек хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыу күҙлегенән билдәле бер платоға өлгәшеүебеҙҙе аңларға ярҙам итте, тип ышаныс менән әйтергә була. Йылдың 9 айында бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа льготалы ҡуртымға ярҙам 39 миллион һум тәшкил итте. Былтырғы менән сағыштырғанда был ике тапҡырға күберәк. Әлбиттә, был мәлдә беҙ бюджетты йыя алмайбыҙ. Әммә беҙ бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына әлеге шарттарҙа сыҙамлыҡ ҡына түгел, ә үҫешә алһын өсөн бер нисә ярҙам сараһы тәҡдим итәбеҙ. Әгәр улар үҫешһә, тимәк, эш урындары барлыҡҡа киләсәк, НДФЛ түләнәсәк һәм бюджет тотороҡло килем аласаҡ. Шуға күрә был ярҙам сараларының оҙайлы характерҙа булыуы беҙҙең өсөн бик мөһим. Бығаса булмаған ярҙам саралары 2026 йылда ла һаҡланасаҡ. Шарттар еңел булмаһа ла, мин быны бик дөрөҫ тип иҫәпләйем, сөнки беҙ барыбер бөгөнгө көн сиктәрендә түгел, ә кәм тигәндә 5-10 йыл алға ҡарайбыҙ. Беҙҙә дәүләт мөлкәтен һатып алыу мөмкинлеге ярҙам сараһы булараҡ ҡулланылды. 10 йыл тиерлек кадастр хаҡының 25 процентына һатып алыу тәртибе ғәмәлдә була. 2025 йылда 50 процентҡа етә, һәм 2026 йылдан кадастр хаҡының 75 проценты буласаҡ. Беҙ ҡуртымға алыусыларҙы нисек стимуллаштырыу мәсьәләһен оҙаҡ тикшерҙек. Бында ике шарт бар. Беренсенән, һеҙ льготалы рәүештә һатып алаһығыҙ, әммә ҡуртым хаҡы буйынса бурыс булмаһа ғына. Икенсеһе-маҡсатлы ҡулланыу. 400 миллион һум самаһы - дәүләт милкен һатыуҙан килгән килем, әммә төп маҡсат - уны ҡаҙнала һаҡламау, ә объекттарҙың ер участкалары кеүек үк эшләүе. Әле әҙерләнгән тағы бер сара - ҡиммәттә ҡуртымсы етештергән айырылғыһыҙ яҡшыртыуҙар иҫәпкә алынасаҡ. Беренсе шарт - ул бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары реестрында торорға тейеш. Һәм икенсе айырылғыһыҙ яҡшыртыуҙар тик милексенең ризалығы менән генә башҡарылырға тейеш, был осраҡта улар объектты дәүләт милкенән һатып алғанда ҡиммәт иҫәбенә иҫәпкә алынасаҡ. Аренда хаҡы буйынса бурыс бар. 2021 йылда беҙгә 2,7 миллиард самаһы түләтеү мөмкин булмаған бурыс күсте. Списание - был бик оҙайлы процедура, махсус комиссия булдырылған, ул бөтә нәмәне әүҙемләштереү өсөн урындарға сыға. Был 1,5 йыл самаһы ваҡыт ала. Хәҙер беҙ бер аҙ үҙгәрештәр күрәбеҙ. 2026 йылда был хәлде төҙәтә алырбыҙ тип ышанам. Бурысты түләтеү буйынса ҙур әҙерлек эштәре алып барылды, беҙ судҡа бик күп мөрәжәғәт итәбеҙ. Һәм хәҙер мировой килешеү төҙөү өсөн мөрәжәғәттәр бик күп-ҡуртымсылар бурысты ҡаплау графигын булдырыуҙы һорай һәм беҙ быны судта раҫлайбыҙ.

2026 йылдан ауыл хужалығы ерҙәрен башҡа категорияларға күсереү ҡатмарлаша. Рәсәй ауыл хужалығы министрлығы менән килешеү кәрәк буласаҡ. 2027 йылдан ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙе күсереүҙе тыйыу күҙаллана. Беҙҙә ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр статусына эйә булған, әммә улар инде юҡ булған ерҙәр бик күп. Икенсе сәбәп-ҡалаларыбыҙҙың үҫеше, уларҙың сиктәрҙә бикләнәсәген аңлайбыҙ, сөнки улар, ҡағиҙә булараҡ, ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр менән уратып алынған. Республикабыҙҙа сәнәғәт производстволары, заводтар күп. Төп ҡағиҙә - участка рөхсәт ителгән ҡулланыу тибына тап килергә тейеш, шуға күрә был мәсьәләгә бик етди ҡарайбыҙ.

2026 йылда 1 миллион 700-ҙән ашыу участканы баһалау планлаштырыла. Ул үҫәсәк. Йыш ҡына уның ни өсөн үҫкәнен һорайҙар. Ер участкаһы янында инфраструктура булмағанда, уның хаҡы бер, ә юл, электр, газ, магазин, мәктәп, балалар баҡсаһы барлыҡҡа килһә, тәбиғи, улар нигеҙендә кадастр хаҡы артасаҡ. Милекселәрҙең иғтибарын йәлеп итергә теләйем-әгәр һеҙҙең участкаларығыҙҙа ниндәйҙер нескәлектәр һәм үҙенсәлектәр булһа, декларация бирегеҙ, был мәғлүмәттәрҙе ваҡытында иҫәпкә алығыҙ. Ғариза бирергә һәм кадастр хаҡын йыл дауамында төҙәтергә мөмкин.

«Төҙөлөш өсөн ер» һәм «Туризм өсөн ер» проекттары тураһында ла телгә алып, уларҙың әүҙем үҫеүен билдәләр инем. Беҙ Рәсәй Федерацияһында алдынғы позицияларҙы биләйбеҙ. «Туризм өсөн ер» проекты буйынса 40-тан ашыу участка әйләнешкә индерелгән. Был тенденция үҫә генә барасаҡ. 

Бизнес-шерифтар менән күсмә ҡабул итеүҙәр 100 мөрәжәғәтте хәл итте. Күсмә ҡабул итеүҙәрҙә иң күп һорауҙар ергә ҡағылышлы. Мәҫәлән, крәҫтиән-фермер хужалыҡтары һәм улар өсөн ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр биреү менән ҙур проблема була. Федераль закон 2 гектарҙан 50 гектарға тиклем майҙанды күҙ уңында тота. Әммә 50 гектар йылҡы үрсетеү өсөн был бик аҙ. Хужалыҡтарыбыҙ бик күп һәм беҙ уларға ҙур майҙан кәрәклеген күрәбеҙ, улар уны һорай, ә ала алмай, сөнки закон тыйған. Радий Фәрит улы Хәбировтың эшҡыуарҙар менән осрашыуында ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр биреү өсөн майҙанды арттырыу тураһында закон проектын әҙерләргә бойороҡ бирелде. Закон проекты ҡабул ителде, хәҙер 2 мең гектарға тиклем крәҫтиән-фермер хужалығында булырға мөмкин. Был ҡуртымға алынған ер участкаларына, пай ер участкаларына һәм милектәге участкаларға ла ҡағыла.

Киләһе йылға министрлыҡтың өҫтөнлөклө йүнәлештәре ниндәй, тигән һорауға БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, БР Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Полянская Наталья Юрьевна, бөтә эш йүнәлештәре өҫтөнлөклө, тине:

-  Әммә, федераль ҡануниәттәге үҙгәрештәрҙе иҫәпкә алып, төп бурыс файҙаланылмаған ерҙәрҙе әйләнешкә йәлеп итеү йәки ташландыҡ йәки маҡсатлы тәғәйенләнеше буйынса файҙаланылмаған участкалар буйынса килешеүҙәрҙе өҙөү буласаҡ. Беҙ бындай биләмәләрҙе инвентаризациялай башланыҡ та инде. Шулай уҡ ғәмәлдәге килешеүҙәрҙе оҙайтыу мәсьәләләрен хәл итәсәкбеҙ. Ер ҡануниәте үҙгәрә, һәм беҙ закон сиктәрендә аныҡ эш итергә бурыслыбыҙ. Шулай уҡ электрон төрҙә хеҙмәт күрһәтеүҙе үҫтереүҙе дауам итәсәкбеҙ. Тәжрибә күрһәтеүенсә, был уңайлы. Тимәк, был йүнәлештә эш итәсәкбеҙ.

Фото: скриншот.