Башҡортостанда "Мутлашыусы, стоп!» акцияһы башланды

Мәғлүмәт-телекоммуникация технологияларын ҡулланып мутлашыу һуңғы йылдарҙа көсәйә һәм теркәлгән енәйәттәрҙең төп төрҙәренең береһенә әйләнде. Енәйәтселәр граждандарҙан аҡса урлауҙың ҡатмарлы ысулдарын һәм схемаларын даими эшләй һәм ҡуллана.

Мутлашыусылар алдында балалар, ололар айырыуса көсһөҙ булып тора. Ошоноң менән бәйле республиканың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы учреждениеларында даими рәүештә хеҙмәткәрҙәр уҡытыла, хоҡуҡ һаҡлаусылар, Милли банк хеҙмәткәрҙәрен саҡырып лекциялар ойошторола.

- Бындай иҫкәртеү эшенең күренекле һөҙөмтәләре бар, - тип һөйләй Башҡортостандың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары Тимур Кәримов. - Мәҫәлән, күптән түгел министр исеменән ведомство ҡарамағындағы учреждениеларҙың директорҙарына шикле хәбәрҙәр килә башланы. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: профиль фотоһы актуаль түгел, беренсе сиратта, был шик тыуҙыра. Бер етәксе лә, әйткәнемсә, мутлашыусыларҙың хәйләләренә «хәрәкәт итмәгән». IT-енәйәттәр үҙ эсенә зарарлы программалар таратыуҙы, паролдәрҙе взломать итеүҙе, банк карталары номерҙарын һәм башҡа реквизиттарҙы урлауҙы, фишингты (интернет-алдау төрө, уның маҡсаты – ҡулланыусыларҙың идентификация мәғлүмәттәрен алыу), шулай уҡ законһыҙ мәғлүмәт таратыуҙы ала.

Тимур Кәримов билдәләүенсә, үҙегеҙҙе мутлашыусыларҙан һаҡлар өсөн ябай хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәү мөһим: уяу булығыҙ һәм билдәһеҙ номерҙарҙан шылтыратыуҙарға ышанмағыҙ. Бер ҡасан да смс-хәбәрҙә килгән кодты хәбәр итмәгеҙ, шылтыратыусыға, үҙен банк хеҙмәткәре итеп күрһәтеп, үҙенең мәғлүмәттәрен өсөнсө кешеләргә әйтмәгеҙ. Мутлашыусылар һеҙгә ҡаршы теләһә ниндәй мәғлүмәтте ҡуллана ала. Был паспорт мәғлүмәттәренә генә түгел, телефон номерҙарына, иҫәп-хисаптарға, банк карталарына һәм башҡаларға ҡағыла, ышаныслы онлайн-түләү сервистарын ғына ҡулланырға. Шикле һылтанмалар буйынса үтмәү – улар һеҙҙең мәғлүмәттәрҙе урлаған фишинг сайттарына алып бара ала.

Банкка картаның юғалыуы һәм урланыуы тураһында ваҡытында хәбәр итергә кәрәк. Әгәр карточка юғалған икән, ул инде компроматлы һәм уны ҡулланыу хәүефле. Картаны яңынан сығарыу яҡшыраҡ. Эйе, ваҡытығыҙҙы сарыф итәгеҙ, әммә аҡсағыҙҙы урлау хәүефе кәмей. "Дәүләт хеҙмәттәре"ндә иҫәп яҙмаһын һаҡларға кәрәк: өҫтәмә раҫлау ысулы менән инеүҙе көйләгеҙ, электрон почтаға инеү тураһында белдереүҙәрҙе ҡушығыҙ, контроль һорау ҡуйығыҙ, башҡа сайттарҙа осрамаған уникаль логин һәм пароль ҡулланығыҙ.

- Бынан тыш, Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының "Мошки" телеграм-каналына яҙылырға тәҡдим итәм (https://t.me/bashmoshki), унда даими нигеҙҙә мәғлүмәт-телекоммуникация технологияларын ҡулланып мутлыҡ ҡылыусыларҙың алымдары һәм ысулдары яҡтыртыла, - тип саҡырҙы спикер.

Был каналда ҡулланыусыларға мутлашыусыларҙың схемалары тураһында хәбәр ителә, «яуызлыҡ ҡылыусыларҙың тоҙағына» нисек эләкмәҫкә кәрәклеге тураһында файҙалы кәңәштәр бирелә. Шулай уҡ уңайлы функционалы булған чат-бот эшләнгән, ул һеҙҙең һорауҙарға яуап бирәсәк.