Йәшәү - үлем - йәшәү

Мәрхүм артист Ринат Бассариевтың ҡатыны Венера һөйләй:– Шулай бер көн Ринат үҙен бөтөнләй ҙә ауыр тойҙо. Ята ла тора, ята ла тора. Иртәнсәк былай ти: “Венера, ниндәйҙер сәйер тойғо килә күңелгә. Әйтеп аңлатып биреүе лә мөмкин түгел һымаҡ. Әйтерһең дә ошо төндә шундай һорау ҡуйылды: йә мин, йә Радик Гәрәев үлергә тейеш – һайлау барҙы. Ҡурҡып , саҡ уянып өлгөрҙөм...” Ә иртәнсәк Радик Гәрәев үлеп ҡалған икән тип ишеттек. Замандаштарҙың һөйләүенсә, боронғо китаптарҙа яҙылғанса, үлем түшәгендә ятыусы өнөндә йә төшөндә әллә ҡасан яҡты донъянан киткән туғандары менән һөйләшә, эргәһендәгеләргә : "Ана, күрәһегеҙме, мине алырға килгәндәр", ти. Иғтибар иткәнегеҙ барҙыр, кеше телдән ҡалғансы кем менәндер әңгәмәләшә. Беҙ уны "яңылыша башланы" тибеҙ. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ, ғүмере бөткән һәр кемдең яңылышыуы мөмкинме? Бәлки, ысынлап та, фани донъянан үҙҙәренә күсәсәк йәнде ҡаршы алырға киләләрҙер? Минеңсә егерме биш грамм ауырлығындағы үтә күренмәле бәләкәй генә йәнде (бының тап шулай икәнен АҠШ ғалимдары 1997 йылда телевидение аша бөтә донъяға еткерҙе. Улар йәнде махсус прибор менән тотоп үлсәгән! - авт.) беҙҙең күрмәүебеҙ һис ғәжәп түгел. Мин күреп һөйләшкән кешеләрҙең әйтеүенә ҡарағанда, үлер әҙәм бер нисә көн алдынан төшөндә "теге донъя" вәкилдәре тарафынан етди иҫкәртелә. Әлшәй районының Раевка ҡасабаһында йәшәүсе Н. һөйләй: Ауыртыу-һыҙланыуҙың ни икәнен дә белмәгән атайым йоҡонан торҙо ла: "Ниндәйҙер төш күрҙем бөгөн. Күптән гүр эйәһе булған Ғәҙелбай: "Һине өс көндән алып китәбеҙ. Ҡайһы бер эштәреңде теүәллә лә, юлға әҙерлән. Сәғәт 6-сы яртыла килербеҙ ", - тисе. Ауыртҡан-ниткән ерем юҡ. Нүжәли әжәл килә инде, ә?" — тип, көлөп ултырҙы. Шунан һуң өсөнсө көн тигәндә фермаға эшкә барып ҡайтты. Малға бесән төшөрҙө. Һин дә мин йөрөй. Ял итеп алайым әле тип, урынына барып ятты. Кәйефе лә һәйбәт ине. Әҙерәк торғас, сәй эсергә саҡырайым, тип янына барһам, ғырылдай башлаған. Ни ҙә булһа ла эшләй алмай ҡалдыҡ – йән бирҙе. Октябрьский ҡалаһынан Владимир Алесеевич һөйләй: – Бер төндә ҡатыным төшөндә мәрхүмә әсәһен, йәғни минең ҡәйнәмде күргән. "Атайыңды тегендә күптән көтәм. Ниңәлер оҙаҡланы. Аптырағас, алырға үҙем килдем", – тип әйтә, ти. Өс көндән дөпөлдәтеп баҫып йөрөгән ҡайным үлде лә ҡуйҙы. ...1973 йыл ине. Стәрлебашта шундай һүҙ таралды: Яман шеш менән сирләгән Фирүзә апай бөгөн иртән табиптарҙы саҡырып алып, дауалаған өсөн рәхмәт әйткән һәм һәр береһе менән бәхилләшкән. Шунан әсәһен саҡырған. “Әсәй, бөгөн үләм. Һуңғы тапҡыр күкрәгеңә башымды һалайым әле,” – тип, әсәһен ҡосаҡлап ултырған. Икенсе көнөнә тағы яңылыҡ:Фәнүзә апай кисә төштән һуң был донъянан үткән. Был тарихты билдәле йырсы Райман Ишбаев (хәҙер мәрхүм) һөйләгәйне:– С. апай әйтә, ауырып ятҡанда йәнемде алырға дәү кәүҙәле ир – Ғазраил килде, ти. Ике сабыйым хаҡына теймә инде, тип ялбарғас: «Ҡалдырам, тик оҙаҡҡа түгел», – тигән дә киткән. Бер йылдан үлде.