«Ғилем» саҡыра белем үрҙәренә»

Былтырғы уҡыу йылында тәүгә ойошторолған “Ғилем” олимпиадаһы Асҡарҙың Т. Күсимов исемендәге гимназияһында булғайны. Быйыл ул яңы асылған заманса белем усағы – «Хазина» полилингваль мәктәбендә ике көн барҙы. 
Райондың төрлө белем усағынан 7, 8, 9 һәм 10-сы кластар башҡорт теле, математика, химия һәм физиканан белемен һынаны. Олимпиаданың тәүге онлайн турында ике меңдән ашыу уҡыусы ҡатнашһа, финалға өс йөҙҙән ашыуы үтте. Айырыуса Т. Күсимов исемендәге гимназия, Әбделмәмбәт, Яңы Балапан, Хәмит, Буранғол, Красная Башкирия һәм Йәнгел мәктәптәренән ҡатнашыусы ҡыҙҙар һәм малайҙар күп булды.

“Олимпиада  яңы еңеүҙәргә
старт бирһен...” 

Олимпиаданы тантаналы асыу­ҙа район хакимиәте баш­лығы Айрат Әминев, «Салауат» яуап­лылығы сикләнгән йәмғиәте етәксеһе Таһир Бәхтигәрәев, «НефтеПолис» ин­женерлыҡ мәктәптәрен үҫтереү фонды етәксеһе Фәнүр Йә­һүҙин уҡыу­сыларға уңыштар теләне.
Проектҡа икенсе йыл рәттән ҙур финанс ярҙамы күрһәткән төп партнер – «Салауат» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Таһир Бәх­ти­гәрәев предприятие йәш быуынға белем биреүгә ныҡлы иғтибар йүнәл­теүе һәм бының киләсәккә инвестиция булыуы тураһында һөйләне. Бөгөнгө олим­пиа­дасыларҙың бер нисә йылдан инженер, геологтар буласағына оло ышаныс белдерҙе.
– Беҙҙең компания һәр ваҡыт үҫеп килгән быуын хаҡында хәстәрлек күрә. Балалар – беҙҙең киләсәк, аныҡ­ла­быраҡ әйткәндә, предприятиебыҙҙың ки­ләсәге. Шуға күрә олимпиадала техник фәндәргә, һәм, әлбиттә, туған телгә айырыуса иғтибар бүленә. Был сара Әбйәлил районы уҡыусыларына киләсәктә инженер, тау сәнәғәте белгесе һөнәрҙәрен һайлауға этәргес бирәсәк, тип иҫәпләйем. Беҙ артабан да «Ғилем»де дауам итербеҙ, уҡыусыларға һәм уҡытыусыларға сара бик оҡшай, – тине үҙ сығышында «Салауат» яуап­лылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Таһир Бәхтигәрәев.
«Ғилем»де ойоштороусылар – «Нефтеполис» инженерлыҡ мәктәптәрен үҫтереү фонды, район мәғариф бүлеге һәм «Салауат» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Был өс яҡлы хеҙмәт­тәш­лектең үҙенсәлеге шунда: улар ҡыҫҡа ваҡытта меңәрләгән баланы сараға йәлеп итеп кенә ҡалмай, ә олимпиаданы иң юғары кимәлдә ойоштора. Бер йыл эсендә «Ғилем»дә ҡатнашыусылар һаны ғына түгел, уларҙың белем кимәле лә артты, тип билдәләне олимпиаданы ойоштороу комитеты рәйесе, Республика инженер лицей-интернаты директорының уҡыу-уҡытыу  эштәре буйынса урынбаҫары  Фәнүр Йәһүҙин. 
– Уҡыусылар бөтә дисциплинаға ла ҡыҙыҡһыныу күрһәтә, шулай ҙа башҡорт теле иң популяр йүнәлеш булып ҡала. Артабан математика, физика, химия килә. Бының шулай булыуы аңлашыла, сөнки телде – беренсе, ә физиканы һәм химияны 7-се һәм 8-се кластарҙан өйрәнәләр. Балалар яҡшы әҙерлек күр­һәтте, олим­пиа­даның онлайн этабында ҡатнашҡан ике меңдән ашыу уҡыусынан фи­налсыларҙы һайлап алыу ауырға тура килде. Улар араһында төрлө кимәлдәге олимпиада-конкурстарҙа еңеүселәр ҙә күп булды. Был да  уҡыусыларҙың белемле, әүҙем булыуына дәлил. Һөҙөмтәлә икенсе турға бөтәһе 315 уҡыусы үтте, – тип билдәләне Фәнүр Тайып улы.
 Әбйәлил районы хакимиәте башлығы Айрат Әминев уҡыусыларға уңыштар теләне һәм олим­пиаданың белем үрҙәренә старт буласағын әйтте.
– Бөгөн бында райондың иң аҡыллы, шәп уҡыусылары йыйылған. “Ғилем” олимпиадаһы һеҙҙең белемегеҙҙе тик­шереү генә түгел, киләсәк тор­мошоғоҙға яҡшы старт булһын! – тине Айрат Зиннәт улы.
Муниципалитет етәксеһе «Салауат» яуаплылығы сик­ләнгән йәмғиәте директоры Таһир Бәхтигәрәевҡа ра­йондың үҫешенә булышлыҡ иткән ярҙамы өсөн рәхмәт белдерҙе. Ул, предприятие менән хеҙ­мәттәшлек күп социаль проектты тормошҡа ашырыу мөмкинлеген асты, тине. 
– Уҙған йылда компания «Ирән­дек» лагерында спорт майҙансығын асты, Буранғол мәк­тәбенең интернатын капиталь ремонтланы. Тиҙҙән предприятие Михайловка ауылында йәшәүселәрҙе борсоған проблеманы хәл итеүҙә ярҙам күрһәтәсәк, – тип һөйләне А. Әминев. – «Салауат» йәм­ғиәте көсө менән Михайловка ауылында бөтә уңайлылығы булған заманса спорт залы төҙөләсәк. Әлбиттә, улар районда башҡарған эштәр менән генә сикләнмәй. Киләсәктә лә уңышлы хеҙмәт­тәш­леккә өмөтләнәм.
Уҡыусылар үҙҙәре һайлаған предметтар буйынса белемен һынау өсөн кластарға йүнәлде. Улар туҡһан минут ваҡыт эсендә күнегеүҙәрҙе эшләп тап­шырырға тейеш ине. Әйткәндәй, был көндә олимпиадаға килгән бөтә финалсыға бүләктәр – рюкзактар тапшырылды.

Ғилемле һәм зиһенле 
уҡыусылар еңде

Олимпиада еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы мәктәптең тамашалар залында үтте. Уҡыусыларҙы район ха­кимиәте башлығының беренсе урын­баҫары Ринат Ғирфанов, «Салауат» яуаплылығы сик­ләнгән йәмғиәте директоры Таһир Бәхтигәрәев, район мәғариф бүлеге начальнигы Айҙар Хәкимов, ин­женерлыҡ мәктәптәрен үҫтереү фонды директоры Фәнүр Йәһүҙин тәбрикләне. Улар сығыш­тарында, иң ғилемле һәм аҡыллы уҡыусыларҙы асыҡларға ярҙам иткән олимпиада балаларға уҡыуҙарында дәрт­ләндереү сараһы булыр, тигән ышаныс белдерҙе. 
Финалсылар араһынан төрлө предмет буйынса 45 уҡыусы иң белемле тип табылды.  Йөҙҙәре шатлыҡтан балҡыған малайҙар һәм ҡыҙҙар грамоталар һәм ҡиммәтле бүләктәр алды. Бер-бер артлы сәхнәгә райондың иң алдынғы, әүҙем уҡыусылары сыҡты. Балаларға дипломдар һәм шәп приздар әҙерләнгәйне: беренсе урынға – аҡыллы колонкалар, икенсегә – смарт-сәғәт һәм өсөнсө урын өсөн наушниктар. Һәләтле уҡыу­сы­ларҙы әҙер­ләгән уҡытыусылар ҙа иғтибарһыҙ ҡалманы, педагогтарға планшеттар һәм сағыу гөлләмәләр бүләк ителде. Шулай уҡ олимпиаданы ойоштороусылар иң күп уҡыусылар һаны буйынса лидер булған учреж­дениеларҙы билдәләне. Шул рә­үешле Хәмит, Әбделмәмбәт һәм Яңы Балапан мәктәптәре алға сыҡты. Был белем усаҡтары етәкселәренә күп функциялы принтерҙар тапшырылды.
Физика буйынса еңеүсе – Асҡарҙың Таһир Күсимов исе­мендәге гимна­зия­һының 7-се класы уҡыусыһы Усман Теләү­ғолов (уҡытыусыһы Дилара Камалова) бөтә фәндән яҡшы өлгәшә, төрлө кимәл олимпиада-конкурстарҙа еңеүҙәре күп: “Мин “Ғилем” олим­пиадаһында беренсе тапҡыр ҡат­нашам. Үҙемдең яратҡан фәнем – физика буйынса белемемде һынап ҡарарға булдым. Заданиелар ҡатмарлы булһа ла, тиҙ эшләй алдым, сөнки уҡытыусым Дилара Юлай ҡыҙы һәм атайым менән ныҡлы әҙерләндем.  Әлбиттә, еңеүем өсөн ныҡ ҡыуандым. Киләһе йылдарҙа яратҡан дәрестәрем – химия һәм башҡорт теле – буйынса ҡатнашып ҡарарға те­ләйем”, – тип һөйләне ул.

«Нефтеполис» инженерлыҡ мәктәп­тәрен үҫтереү фонды һәм «Салауат» йәмғиәте ярҙамында ойошторолған «Ғилем» олим­пиадаһы райондың һә­ләтле уҡыусылары өсөн яңы ҡаҙа­ныштарға юл асты. Электән көслө математиктары менән дан тотҡан Йәнгел мәктәбенең уҡыусылары был юлы ла һынатманы. Тәжрибәле математик Эльза Ғәлина әҙерләгән етенсе класс уҡыусыһы Ислам Күсәрбаев олимпиада пьедес­талының юғары баҫҡысына кү­тәрелде. Ә уҡы­тыусыһы Әлфиә Борисова етәк­се­легендә шәп ҡыҙ Руфина Сәй­фуллина икенсе урын яуланы.
Райондың төпкөл ауылы – Хәмит мәк­тәбе уҡыусылары өсөн олимпиада уңыш­лы булды. 9-сы класс уҡыусыһы Көн­һылыу Мөхәмәтйәнова үҙенең остазы Илһөйәр Абдуллинаны ҡыуандырҙы, сөнки ул башҡорт теле буйынса еңеүсе тип танылды. Математик Гөлиә Баһа­уетдинова әҙерләгән 8-се класс уҡыу­сыһы Фәнүз Мөлөков иң ҡатмарлы фәндә алдын­ғылыҡты бер кемгә лә бирмәне.
«Ғилем» олимпиадаһы райондың һә­ләтле уҡыусыларына яңы ҡаҙаныштарға юл асты. Айырыуса Т. Күсимов исе­мендәге гимназия уҡыусылары әүҙем­леге менән айырылып торҙо. Олим­пиадаға 114 гимназист ғариза биргән, ә икенсе турға үткән уҡыусылар белем усағы данын лайыҡлы яҡлаған. Башҡорт теле буйынса олимпиадала ҡатна­шыусыларҙы Альбина Мул­лахмәтова әҙерләгән. Уҡыусылары уҡы­тыусы­ла­рының өмөтөн аҡланы: Айгүзәл Аллая­рова (7-се класс) — беренсе урын, Айгизә Мәғәфүрова (9-сы класс) — икенсе урын, Гөлиә Иғдисамова (8-се класс) — өсөнсө урын. Уҡыусылар «Салауат» яуап­лылығы сикләнгән йәмғиәте әҙер­ләгән шәп бүләктәргә айырыуса шат. Уларҙың остазы Альбина Ринат ҡыҙы Муллағолова балаларға бындай мөмкинлек биргән олимпиада тураһында үҙ фекере менән уртаҡлашты: 
– Беҙҙең уҡыусылар былтыр ҙа «Ғилем» олимпиадаһында ҡатнашты һәм еңеүсе булды. Быйыл да һынатманыҡ. Барлыҡ ойоштороусыға башҡарған кәрәкле эш­тәре өсөн ҙур рәхмәт белдерәбеҙ. Мине иң ҡыуандырғаны – теүәл фәндәр химия, физика, математика менән бер рәттән – башҡорт теленә лә лайыҡлы иғтибар бирелеүе. Абруйлы олимпиада беҙҙең өсөн сираттағы һынау ғына түгел, ә белемгә, үҫешкә ҙур аҙым булды. Үҙеңде күрһәтеү һәм баһалап бөткөһөҙ тәжрибә туплау мөмкинлеге өсөн рәхмәт!
Сиҙәм урта мәктәбе лә "Салауат" йәм­ғиәте ярҙамында ойошторолған "Ғилем" олимпиадаһы еңеүселәре менән ғо­рурлана ала. 8-се класс уҡыусыһы Арина Ҡот­ләхмәтова физикала формулаларҙы яҡшы белеүҙән тыш, ныҡышмалылыҡ та кәрәклеген иҫбатланы һәм беренсе урын яуланы. Уҡыусының уңышы — педагог Айһылыу Өмөтбаеваның хеҙмәт һө­ҙөм­тәһе. Ә химия буйынса 9-сы класс уҡыу­сыһы Айгөл Мөхәрләмова остазы Әлфиә Шәрәфетдинова етәкселегендә әҙер­ләнгән һәм олимпиадала икенсе урын алды. Математика буйынса икенсе урында – Динир Йосопов, уның еңеүендә уҡы­тыусыһы Хәлимә Таңғатарованың өлөшө ҙур.
"Ғилем" уҡыусыларҙың белемен тик­шереү генә түгел, райондың иң аҡыллы, көслө һәм ғилемле уҡыусыларын асыҡлау майҙансығына әүерелде. Олим­пиада  һө­ҙөмтәләре Әбйәлил районының ты­рыш, зирәк малайҙарын һәм ҡыҙ­ҙарын яңы белем үрҙәренә әйҙәһен. Ғилем­леләрҙе асыҡлар яңы “Ғилем”дә ос­рашҡанға тиклем!

Буранғол урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Нәйлә Ғибәҙәтова үҙенең уҡыусыһы Ми­ләүшә Шаһивәлиеваның еңеүе ту­раһында ғорурлыҡ менән һөйләй:
– Был олимпиадала икенсе йыл ҡат­нашабыҙ. Былтыр ике уҡыусым – Ми­ләүшә Шаһивәлиева менән Дилара Ғәбитова – үҙҙәрен һынап ҡараны һәм призлы урындар яуланы. Быйылғы олимпиада ҙур еңеү килтерҙе – 8-се кластан Миләүшә Шаһивәлиева беренсе урынға лайыҡ булды. Мин уҡыусым өсөн бик шатландым. Ул – башҡорт телен, тарихын яратҡан тырыш ҡыҙыҡай. Уҡыусылар өсөн башҡорт теленән олимпиада үт­кәрелеүе, әлбиттә, ҡыуаныслы. Бала­ларыбыҙ рус теленә үтә бирелеп, телебеҙ онотола барған ваҡытта, был олимпиада балаларҙа телгә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уята. Барлыҡ уҡыусы бүләктәр алып, ҡанатланып ҡайтты. Уҡыусыңдың еңеүе – педагогтың эш һөҙөмтәһен таныу. Һәр эште ва­ҡытында күреп, баһалай белеү кәрәк. Был йәһәттән "Ғилем" олим­пиадаһын ойош­тороусыларға ҙур рәхмәт.

Миләүшә ШАҺИВӘЛИЕВА, Буранғол мәктәбенең 8-се класс уҡыусыһы:
– «Ғилем» олимпиадаһында ҡатнашыу бик окшаны. Минең өсөн иң ауыры – тәүге минуттарҙағы тулҡынланыуҙы еңеү ине. Заданиелар ҡыҙыҡлы булды, бөтә иғ­тибар-зиһенде туплауҙы талап итте. Бирелгән ваҡытта эшләп өлгөрмәҫмен, тип борсолғайным. Әлбиттә, еңеүемә былтырғы тәжрибәм ярҙам иткәндер, тип уйлайым. Миңә ышаныс белдергән, ваҡытын йәлләмәй олимпиадаға әҙер­ләгән уҡытыусым Нәйлә Камил ҡыҙына  рәхмәт!
Яңы Балапан мәктәбе "Ғилем" олим­пиадаһында "Салауат" йәмғиәтенең махсус бүләкгенә лайыҡ булды. Был белем усағынан йәмғеһе 15 уҡыусы финалға сыҡты һәм шуларҙың етәүһе призлы урындар яулауға өлгәште. Бына улар – Яңы Балапан мәктәбен данлаған еңеү­селәр: Шамил Ишмөхәмәтов химиянан беренсе, Рәмзилә Фәррәхова өсөнсө урын яуланы, уҡыусыларҙы олимпиадаға уҡытыусылары Резеда Ҡорманаева әҙер­ләгән. Рәмзилә икенсе тапҡыр был олимпиадала призер булды.
Гөлсибәр Байғәҙәмова икенсе йыл рәт­тән башҡорт теленән еңеүсе тип танылды, уҡытыусыһы – Лилиә Зәй­тү­нова. Айзилә Дуланова математиканан алдын­ғылыҡты бирмәне, уҡы­тыу­сыһы – Ғәшү­рә Йома­ғужина. Алтынай Бүләк­баева физиканан еңеү яуланы, уҡы­тыусыһы Юлиә Ғайсина.

Лилиә ЗӘЙТҮНОВА, Яңы Балапан урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы:
– Олимпиада йыл да юғары кимәлдә үтә, уҡыусылар теләп ҡатнаша. Әлеге еңеү­селәр араһында Гөлсибәр Байғә­ҙәмова былтыр ҙа башҡорт теленән еңеүсе булды. Тырыш һәм әүҙем ҡыҙ ул: 8-се кластан Бөтә Рәсәй олимпиа­да­һының муниципаль этабында йыл һайын йә еңеүсе, йә призер була. Уҙған йылда туған телдәр буйынса Федераль олимпиадала 2-се урын алды. Гөлсибәрҙең киләсәктә яҡшы телсе булырына иманым камил. Белемле, һәләтле уҡыусыларҙың, уҡытыусыларҙың эш һөҙөмтәһен күрә белеүҙәренә, дәрт­лән­дереп тороуҙарына, матур бүләк­тәренә рәхмәт.

Гөлсибәр БАЙҒӘҘӘМОВА, олимпиада еңеүсеһе:
– Үҙ көсөмдө һынап ҡарауыма һәм еңеүемә бик шатмын. Олимпиадала математика, физика, химия менән бер рәттән туған телебеҙ — башҡорт теленең булыуы айырыуса ҡыуаныслы. Биремдәр миңә бик оҡшаны: улар логик фе­керләүҙе талап итә һәм фәнгә ҡы­ҙыҡ­һыныуҙы көсәйтә. Үҙемде ысын йәш интеллектуал итеп тойҙом. Ойошто­роусыларға, беҙгә үҫе­шергә мөмкинлек биргән уҡытыу­сы­ларыбыҙға рәхмәт!

Динара САФИУЛЛИНА.
Әбйәлил районы.