Ғәрип күңел (Хикәйә)

– Әсәй, мин никахҡа район үҙәгенән хәҙрәтте белешеп ҡайттым, – тип шат йылмайып хәбәрен теҙеп килеп инде өйгә Илһам. Шул ыңғайы бауыр­һаҡтарҙы баллап, ҙур тәрилкәләргә өйөп торған Сәрүәр апайҙың ҡулынан бер нисәһен алып ауыҙына олаҡ­тырҙы.
– О-о-о, бигерәк тәмле! Һинең һымаҡ башҡа береһе лә былай бешерә белмәй, әсәй, – тип торған ерендә зыр әйләнеп алды.
Төпсөк улына килен әйттерәм тип йөрөп инде аҙна буйы йыуаһын йыуып, бешерәһен бешереп арманһыҙ булған Сәрүәргә улының хәбәре шунда уҡ барып етмәне.
– Аңламаным, балам. Ҡайҙан, кемде ниндәй никахҡа саҡырҙым, тиһең? – тип башын күтәрҙе.
– Һуң... әсәй, үҙебеҙҙең һаҡау, кәзә тауышлы муллабыҙға өндәшмәҫбеҙ бит инде... – Әсәһенең башына ҡан йүгерҙе, тыны ҡыҫылды. Ул баллы ҡулдарын алға һоноп, ипләп кенә ултырғысҡа ултырҙы.
– Улым, уны бит яңыраҡ ҡына халыҡ мәсетебеҙҙең имамы итеп ҡуйҙы. Кешеләр бик хөрмәт итә, итәғәтле, тиҙәр. Хәҙер һөйләшеүе лә бик матур уның.
– Юҡ инде, әсәй. Кеше көлдөрөп уны саҡыраһым юҡ!
– Һиңә шулай кеше фекере мөһимме ни? Белгең килһә, ул егетебеҙ Өфөнөң Ислам университетын тамамлаған, бик ғилемле дини белгес, – тине Сәрүәр апай өгөтләгәндәй, тыныс булырға тырышып.
– Ғүмер эсендә бер өйләнәм, үҙем теләгән кешеләрҙе саҡырырға хаҡым юҡмы ни? Дуҫтар бот сабып көлөр инде минән.
– Ә-ә-ә, һиңә оятмы ни? Үҙең бисмилланан башҡа берәй аят, сүрә беләһеңме һуң? – тип әсәһе ярһый башланы. – Ә Инсафыбыҙ изге Ҡөрьән китабын яттан белә, тип иҫтәре китеп һөйләйҙәр. Имамға хөрмәтле булыу кәрәк, был – яҙылмаған ҡанун. Бына инде уны саҡырмаһаҡ, беҙҙән кешеләр йөҙ борор. Шунда кеше күҙенә нисек ҡарарбыҙ?
– Әсәй, уны бәләкәйҙән яратманым. Минең байрамды боҙоп ултырмаһын. Намыҫыма теймә, әсәй! Юрамал мине оятҡа ҡалдырырға әйтәһеңме ул?
– Әстәғәфирулла, тәүбә! Балам, ауы­ҙың ни һөйләгәнде ҡолағың ишетәме ул?! Хоҙайҙы уҙып, аша һөйләшмә! Ниңә, аяҡһыҙ, ҡулһыҙ кешеләр ҙә бар, уларҙан да оялаһыңмы? Берәйһе көләме әллә? Минең күргәнем юҡ. Бәлки, һин уларҙы үзең мыҫҡыл­лайһыңдыр? Инсаф хәҙрәт әҙерәк ауыр һөйләшә икән, уның ни ғәйебе бар? Аңлайһыңмы, уны Аллаһ шулай яралтҡан. Ләкин ул үҙен йәлләтеп, илап ултырмай. Аллаһтың яратҡан ҡоло булып, кешеләрҙе иман юлына баҫтыра.
– Ярай, әсәй, теләһә ни эшлә! Ләкин мин ул ғәрип янында ултырмайым, – тине Илһам зәңгәрле-күкле тауыш менән.
Был тиклем яһиллыҡҡа, оятһыҙ­лыҡҡа әсәй кеше ҡурҡып китте һәм улына тәү күргәндәй аптырап төбәлде:
– Йә Хоҙай! Мәрхәмәтһеҙ! Һин ул – ғәрип... Бигерәк ҡатыһың... – Тауышы иңрәп сыҡты.
Һөйөнөслө хәбәр әйтергә тип ашыҡҡан Илһам һөйләшеүҙең ҡапыл икенсе юҫыҡҡа киткәненә һеңгәҙәп ҡалды. Әсәһенә ни әйтергә белмәй ҡарап торҙо ла ишекте шар асып дөңгөлдәтә япты. Шул мәлдә ишеккә ҡыҫылып әсәһенең:
– Ғәрип күңел... – тигән һүҙҙәре йөрәгенә уҡ булып ҡаҙалды.
«Үәт әсәй! Кемде яҡлай бит әле ул! Бөтәһе лә ал да гөл бара ине бит. Барыбер минеңсә буласаҡ инде», – тип эре аҙымдар менән йылға буйына төшөп китте.
Илһам күңеленә ауыр ваҡытта Ағиҙелдең ошо һил аҡҡан еренә килеп ултырырға ярата. Күпме һынағаны бар: ағым һыу бөтә аһ-зарҙы яйлап ҡына ағыҙып алып китә. Ана, йылға өҫтөндә унда-бында балыҡтар уйнап һикерешә, алыҫтараҡ ҡыр өйрәктәре йөҙөп йөрөй, ҡаршы яҡ ярҙа яр ҡарлуғастар оя ҡорған. Шул мәлдә яр ситендәрәк бер бәләкәй япраҡты ваҡ ҡына селбәрәләрҙең төрлө яҡлап килеп төрткөләп киткәнен ҡарап ултырҙы ла ҡылт итеп күңел төп­көлөндәге бер ваҡиға иҫенә төштө. Ул хурлыҡты иҫләргә яратмай ул.
Элек бала-саға ауыл осондағы күлдә һыу инә ине. Шунда ағаһының синыфташы Инсафты иптәштәре менән күмәкләп һыуға батырып уйнанылар. Малайҙың башы һыуҙан сығыуы була, алмашлап башына ике ҡуллап баҫалар ҙа кире сумдыралар. Инсафтың йүнләп һөйләшмәүе, ярҙамға саҡыра алмауы балаларҙы үтә ярһытҡайны. Улар сүл бүреләре һымаҡ йәй буйы шул Инсафты ыҙалатты. Ә ул көндө ифрат ҡоторғайнылар. Хоҙай аралағандыр инде ҙур енәйәттән. Уйындан уймаҡ сыға яҙғанда бәхеттәренә бер апай кер сайҡарға килеп, ныҡ шашҡан бала­ларҙы еүеш керҙәре менән ҡаҡҡылап-һуҡҡылап саҡ ҡыуып ебәргәйне. Аҙаҡ бөтә ауылға бик оло ғауға сыҡты. Әсәһе илай-илай улына насар ҡылы­ғын аңлатырға тырышты, ә атаһы тал сыбығы менән апаруҡ ҡайыҙлағайны.
Эйе, шулай булғас, күңеле, ысынлап та, ғәрип инде. Бәләкәй саҡтан килә икән дә был ҡылығы. Әсәһе ҡыйыш атып, тура тейҙерҙе бөгөн. Уның холҡонда көсһөҙ, яй, үҙен яҡлай алмаған кешеләрҙән көлөү генә түгел, ә кәмһетеү һаман килә икән дә баһа. Ғүмер буйы үҙенә бөтә нәмә еңел бирелде, башҡаларға ла шулайҙыр, тип уйланы. Һәр ваҡыт беренселек уныҡы булырға, ауылдың иң матур, иң тәртипле ҡыҙы мотлаҡ уға ҡарарға тейеш, тип һананы. Ата-әсәһе төпсөк тип артығыраҡ иркәләтте, шикелле. Илһам үҙ асышына үҙе шаҡ ҡатып ултырҙы. «Ғәрип күңел». Туҡта, кем тағы шулай тигәйне? Иҫенә төштө. Армияла ишеткәйне. Бергә хеҙмәт иткән егетте тиктомалдан ныҡ итеп туҡмап ташланы. «Һинең йәнең ауырыу, күңелең боҙоҡ!» – тигәйне ул. Ә Илһам: «Слабак!» – тип әсе көлгәйне. Баҡти­һәң, үҙенең күңел бушлығын гел йоҙроҡ менән дәлилләргә тырышҡан икән. Хеҙмәт иткәндә уның бер генә дуҫы булды. Гитарала бик оҫта уйнап, бәрхәт тауышы менән йырлаған рус егетен таланты өсөн яратты һәм бер кемдән дә бармаҡ менән дә сирт­термәне. Уның ошо ҡылығын ип­тәштәре аңламаны. Ә Илһамдың өйөндә бер түгел өс гитараһы булды, башында күпме йыр тыуҙы, әммә күңелендә бер көй ҙә яралманы. Бәлки, күңеле ғәрип булғанғалыр?! Бала саҡтағы хыялы, кис көнө йәштәр араһында эре генә итеп гитарала сиртеп ултырғыһы килеү мәңге уңал­маҫлыҡ яра булып ҡалды. Ул серҙе бер кемгә лә сисмәне. Ғәрләнде. Шуға ла армиянан һуң дуҫы ҡунаҡҡа килгәндә бер һүҙһеҙ электр гитараһын буләк иткәйне.
Ҡараңғы төштө. Илһам төнгө һал­ҡынлыҡты ла һиҙмәй уйҙарына бирелеп ултырҙы ла ултырҙы. Үҙенең күп «шуҡлығын» егетлек тип яңылыш уйлап йөрөгәне йөрәгенә барып етте. Әҙәплелек, миһырбанлыҡ, итәғәтлек йәмғиәт өсөн түгел, ә һинең күңел торошоң булырға тейеш икән. Күп кеше уны яҡшы тип уйлай, ә ул был тормошта бары «уйнай» ғына, тимәк. Шулай хәппәтһеҙ йәшәп ятһа, һөйгәне, Ләйсәне, уның янында бәхетле була алмаясаҡ. Шиңәсәк. Мөхәббәтен юғалтҡыһы килмәһә, эске донъяһын үҙгәртергә кәрәк икән дә баһа! Егет тетрәнде. «Мин ул фәрештәләй ҡыҙға тиңме икән?» Шу­лай ултыра торғас, таң һыҙыла башланы. Әтәстәр ҡыс­­ҡыра. Ағиҙел өҫтөнән томан кү­тәрелә. Шул ваҡыт ауыл өҫтөндә аҙан тауышы яңғы­ра­ны. Илһам ғифләт йоҡоһонан уян­ғандай һикереп торҙо ла, шәп-шәп атлап мә­сет­кә ыңғайланы.
Был төндә Сәр­үәр апай керпек тә ҡаҡманы. Берсә улына ҡаты бәрелгәненә үҙен битәрләне, берсә уның шундай ҡылығын аңларға тырышты. Илһамы ғына иҫән-имен ҡайтһын бер үк! Эй бала, ҡайҙа ғына йөрөйҙөр?! Ярай, үҙе белгәнсә йәшәһен. Ул йәштә үҙе ике бала әсәһе ине. Шулай борғаланып ята торғас, уйҙары йәшлеккә алып китте. Икенсе улы менән Инсаф бер көндә донъяға килгәйне. Ул үҙе артыҡ йонсомай шалҡан һымаҡ һап-һау бала тапһа, Мәҙинәнең ҡан баҫымы күтәрелеп, ана үлә-бына ҡала тигәндә саҡ операция эшләп алып ҡалғайнылар. Улың бик насар, кеше булмаҫ, тигәс, табип­тарҙың аяғына ятып, ҡотҡарып алып ҡалыуҙарын һорап, күл булып ила­ғайны. Шул етлекмәй тыуған ҡалаҡ буйы малай бына бит хәҙер ниндәй белемле кеше булып киткән. Табип­тарға шул тиклем рәхмәтле Мәҙинә, үҙе лә иҫән ҡалды, улы өсөн дә бар мөмкинлекте файҙаландылар. Мәҙинә шул берҙән-бер улын үҫтереп, кеше итеүгә бар көсөн һалды. Сәрүәр ҡу­лынан килгәнсә ярҙам итеп йөрө­гәйне: Мәҙинәне ҡалаҡлап ашатһа, Инсафына артып ҡалған һөтөн һауып, пипетка менән ауыҙына ҡаптырып йөрөттө. Табиптарҙан әрләнеп бөтһә лә, күрә-тора нисек баланы әрәм итәһең инде?! Сәрүәр тағы биш йылдан һуң Илһамы артынан килде әле был йортҡа, ә Мәҙинәгә башҡа ундай бәхет татыманы.
Күлдәге ҡот осҡос хәлдән һуң Мәҙинәләр Өфөгә күсеп китте, улын махсус интернат-мәктәпкә биреп, аҙаҡ дин буйынса уҡытҡан, тигәйнеләр. Бына бит, уҡыған ерендә үҙенә тиң ҡыҙ менән танышып ғаилә ҡорғандар. Тиҙҙән атай-әсәй булалар.
Ярай инде, улына ҡаршы килмәҫ. Ул ни әйтә, риза булыр. Тороп йыуынды ла һыйырын һауырға тышҡа сыҡты. Күтәрмәлә ултырған улын күргәс, шатланып китте. Йомшаҡ ҡына баҫып, улы янына килеп ултырҙы.
– Улым, һин мине ғәфү ит инде. Артығын әйттем, ахыры. Һин яңы тормошҡа аяҡ баҫаһың, нисек теләй­һең, шулай эшләйек.
– Әсәй, мин алйотто бер үк ғәфү ит. Әле бына мәсеттән Инсаф хәҙрәт янынан ҡайтып киләм.
Сәрүәр апай ни уйларға белмәй һораулы ҡараш ташланы.
– Хәҙрәтте күреп һөйләштем. «Беҙ бит бер әсәнең һөтөн имгән балалар. Мотлаҡ киләм», – тине. Мин белмәй инем уның һөт туғаным икәнен.
Артында шым ғына баҫып торған атаһы һуңғы һөйләшеүҙе ишетеп, еңел һуланы. Инсаф һикереп торҙо ла атаһын етәкләп алып, эргәһенә ултыртты. Бәләкәй саҡтан шулай иртән атай-әсәй уртаһында, уларҙың ҡул­дарын тотоп, ҡояш сыҡҡанын ҡарарға ярата ине. Күңелендәге юшҡын ҡояш нурҙарында таралып юҡҡа сыҡты.

Һылыуҡай.

Гөлназ ҒӘБИТОВА.