Хәҙер улар – «почтальондар»!

Муттар бер туҡтауһыҙ төрлө-төрлө яңы схема уйлап сығарып, элеккеләрен дә киң ҡулланып, халыҡҡа һөжүм итә һәм көн һайын кешеләр алданып, меңдәрсә, миллиондарса һум аҡсаһын юғалта, кредит һаҙлығына тулайым бата. Кемдер хатта фатирынан да яҙып ҡуя бит! Полиция хеҙмәткәрҙәре генә түгел, беҙ ҙә, башыбыҙға тотоноп, аңығыҙға килегеҙ, тип һәр кемгә атап мөрәжәғәт итергә мәжбүрбеҙ. Туҡтатырға кәрәк был мәхшәрҙе, йәмәғәт! Ни эшләп аферистарҙың тоҙағына эләгәһегеҙ ул? Ниңә генә әҙерәк башығыҙҙы эшләтмәйһегеҙ, айыҡ фекер йөрөтмәйһегеҙ? Инде күпме тапҡыр был турала тылҡыйбыҙ-тылҡыйбыҙ, ә фәтүә һаманғаса юҡ! Күмәк көс менән һәр кемегеҙҙе бәләнән йолоп алып ҡалырға тырышабыҙ, әммә барыбер уяулыҡтарын юғалтып, хаталаныусылар, муттарҙы байытыусылар һаны кәмемәй!  

Бына Күмертауҙан 73 йәш­лек әбей менән уның 50 йәш­лек улы мутлашыусылар ар­ҡаһында бик аяныс хәлдә то­роп ҡалған: уларҙы фатирҙан яҙҙырғандар, кредит бурысына батырғандар. БР буйынса Эске эштәр министрлығының мат­буғат хеҙмәте биргән мәғ­лүмәттән күренеүенсә, 2023 йыл­дың сентябрендә 73 йәш­лек пенсионерға ялған “банк хеҙмәткәре” шылтырата. Ул уның исеменә муттарҙың кредит алырға маташыуҙары ту­раһында әйтеп, аҡсаһын һаҡ­лап ҡалырға ярҙам тәҡдим итә. Был һөйләшеү мәлендә ҡа­тындың янында уның 50 йәш­лек улы ла була. Ул әңгәмәне тыңлай һәм әсәһенең мутлашыусылар менән һөйләш­кәнен аңлай, шуға күрә һөй­ләшеүҙе туҡтатырға кәңәш бирә. Ирҙең тауышын, ни әйт­кәнен яҡшы ишетеп, енә­йәтселәр пенсионер ҡатынды ҡурҡыта башлай һәм улының телефон номерын таптыра. Оло кеше ҡурҡышынан улы­ның номерын әйтеп бирә. Теләгәнен алғас, мутлашыусылар ирҙе лә эшкәртә башлай. Төрлөсә янап, хәүефкә батырып, уйлап сығарылған һан­дар, дәлилдәр менән эш итә торғас, әсә менән ул, ысынлап та, кемдер беҙҙең шәхси мәғ­лүмәттәрҙе ҡуллана, тигәнгә ышана һәм "белгестәрҙең" ҡушҡанын һүҙһеҙ үтәргә ке­решә. Тәүҙә, йәнәһе лә, аферистар уларҙың исеменә кредитты рәсмиләштерә алмаһын өсөн, үҙҙәре ҡалала булған бөтә банкты урап үтеп, займдар алып бөтә. 130 мең һумға яҡын аҡса алғандан һуң, уны "хәүефһеҙ иҫәпкә" ебәрәләр. Маҡсаттарына ирешһә лә, муттар уларҙы тынғылыҡта ҡал­дырмай. Өгөткә тиҙ бире­леү­ҙәрен, тыңлаусан булыу­ҙарын аңлап ҡалып, артабан эш­кәртәләр. Тик был юлы ялған “хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренән” шылты­ратыуҙар килә. Ышаныслы булһын өсөн улар үҙҙәренең “танытмаларының” фотоларын ебәргән. Ялған хеҙмәт­кәрҙәрҙең береһе менән зыян күреүсе хатта видеошылтыратыу аша аралаша. Фор­малағы "полиция хеҙмәткәрен" “эш кабинетында” күргәс, ир, ысын тәфтишсе менән һөй­ләшәм, тип уйлай. Ә фор­малағы әҙәм әсә менән улдан ярҙам һорай. Йәнәһе лә, кредит алырға ма­ташҡан, ке­шеләрҙе зар илат­ҡан мутлашыусылар төркөмөн тоторға уларҙың ярҙамы талап ителә. Бының өсөн уларға “ни бары фатирҙарын һатырға кәрәк” була. Имеш тә, һу­ңынан, операция тамамланғас, мутла­шыу­сылар тотолғас, һа­тыу-һатып алыу килешеүе ғә­мәлдән сы­ғарылып, фатир­ҙары үҙҙә­рендә ҡаласаҡ. Үҙ ролдәрен актерҙарҙан бы­лайыраҡ, үтә ышандырырлыҡ итеп оҫта башҡарған афе­ристарға ышанып, әсә менән ул үҙ торлағын һатып та ебәрә. Һатыуҙан алын­ған аҡсаны ла зыян күреүселәр "махсус хә­үеф­һеҙ иҫәпкә" күсерә.
Гражданлыҡ бурысыбыҙҙы үтәнек, хоҡуҡ һаҡлау органдарына ярҙам иттек, тип инде тынысланып ултырған­дарын­да, үҙҙәренең алданыуын, фа­тирҙан яҙыуын белеп, саҡ йөрәктәре ярылмай. Был турала уларға шул уҡ муттар хәбәр итә: билдәһеҙ ҡатын шылтыратып, зыян күреү­селәрҙе мыҫҡыллай-мыҫ­ҡыл­лай, уларҙы нисек алдауҙарын бәйән ҡыла, асығауыҙҙар, иҫәрҙәр, тип мәсхәрәләп көлә. Ҡойолоп төшә әсә менән ул. Мутлашыусылар иһә, ғаиләнең башҡа торлағы юҡлығын бе­леп, уларҙы үҙҙәренә эшкә са­ҡыра, енәйәттәр ҡылыуҙы талап итәләр, йәшәргә урын, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итергә вәғәҙәләйҙәр. Ниһайәт, шунда ғына аңына килгән оло йәштәге ҡатын менән уның улы бындай шарттарға ризалашмай, полицияға бара. Ошо мутлашыу операциялары барышында 73 йәшлек пенсионер ҡатындың ғаиләһе фа­тирһыҙ ҡала һәм 2 миллион һумдан ашыу аҡсаһын юғалта. Был факт буйынса Күмертауҙа енәйәт эше ҡуҙғатылған да бит, ләкин был афераларҙы енәйәт­селәр сит илдәрҙән башҡарғас, уларҙы тотоу, һатылған фа­тирҙы, юғалған аҡсаны кире ҡайтарыу мөмкин дә түгел. 
Ә Учалынан 72 йәшлек ир аферистарҙы бөтәһе өс миллион һумдан ашыу суммаға байытҡан! Ул Учалы районы буйынса эске эштәр бүлегенә мутлашыу тураһында ғариза менән мөрәжәғәт итеп, үҙенең аҡсаһын юғалтыуҙан ҡурҡып, мутлашыусыларҙың хәйлә­лә­ренә эләккәнен һөйләгән. Уға мессенджер аша билдәһеҙ номерҙан шылтыраталар. Мутлашыусылар “банк һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәт­кәр­ҙәре” булып таныла һәм ирҙең исеменә билдәһеҙ әҙәм­дәрҙең кредит алырға ма­ташыуҙары тураһында хәбәр итә. Шылтыратыусылар, был операцияға ҡамасаулау өсөн аҡсаны махсус "хәүефһеҙ” иҫәп­кә ебәрергә кәрәк, ти. Пенсионер муттарға ышана һәм уларға үҙенең аҡсаһын ебәрә... 
Ярай, былары – күптән бил­дәле афералар. Әле республикала "Рәсәй почтаһы" хеҙмәт­кәре исеменән ҡылынған беренсе мутлашыу осрағы ла теркәлгән. Билдәле булыуынса, “почтальон”дың тоҙағына Өфөнән 49 йәшлек ир, ҡа­ланың эре предприятие­һында робот станоктар операторы, ҡапҡан. Һәүетемсә, ма­жараһыҙ ғына йәшәп ят­ҡанында уға билдәһеҙ кеше шылтырата һәм, үҙен "Рәсәй почтаһы" хеҙмәткәре тип таныштырып, уның исеменә "һалым" ида­ралығынан хат килгәнен, был хатты күп функциялы үҙәккә ебәрергә тәҡдим итә. Һәм, йәнәһе лә, “Күп функциялы үҙәк­тә был хатты ҡабул ит­һендәр өсөн” смс-хәбәр менән килгән кодты әйтергә күндерә. Ысынында, зыян күреүсенең кеҫә телефонына "Дәүләт хеҙ­мәттәре" порталына инеүҙе тергеҙеү өсөн код килгән була. Ир кодты әйткәс, муттар шу­ның менән үҙ мәнфәғәтендә файҙаланып, бер тамашасыға ғына арналған тотош спектакль ойоштора. "Дәүләт хеҙ­мәттәре", "Үҙәк банк" һәм "Эске эштәр ми­нистрлығы хеҙ­мәткәрҙәре” ролдәре оҫта баш­ҡарыла. Ирҙе шылтыратып ҡаҡшаталар, хә­үефкә сумды­ралар, башын бутайҙар. Банк иҫәбен һаҡ­ларға вәғәҙә итеп, уны үҙ иҫәбенән 842 мең һум аҡсаны алырға һәм банкомат аша мутлашыусыларҙың "хә­үеф­һеҙ" иҫәбенә күсерергә күн­­дерәләр. Шуның менән “кән­сирт” тамамлана. Аң­лауы­ғыҙса, ябай оператор булып эшләгән кешегә ул тамаша бик-бик ҡиммәткә төшә.
Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр ми­нистрлығы менән бер тауыштан граждандарҙы уяу булырға саҡырабыҙ. Иң мөһимен иҫе­геҙҙә тотоғоҙ: оперҙар ҙа, тәф­тишселәр ҙә, банк хеҙмәт­кәрҙәре лә, брокерҙар ҙа, элемтә операторҙары ла, почтальондар ҙа, “Дәүләт хеҙмәт­тәре” лә, инвестиция белгес­тәре лә, һеҙҙең аҡсағыҙҙы, банк иҫәбегеҙҙе, телефон но­мерығыҙҙы, шәхси хатығыҙҙы хәстәрләп, шылтыратмай, яҙ­май, бимаҙаламай. Әгәр һеҙгә ят номерҙан шылтыратһалар, шунда уҡ телефонығыҙҙы һүн­дерегеҙ. Һөйләшеп тә тор­мағыҙ! Банк иҫәбегеҙҙә шикле операциялар башҡа­рыла, ти­гәнде ишетһәгеҙ, смс-хәбәрҙә күрһәгеҙ, һөйләшеүҙе өҙөп, хә­бәргә яуапламай, банк бү­лексәһенә шылтыратығыҙ. Шылтыратыусыларға шәхси мәғлүмәттәрҙе һәм картаның кире яғындағы кодты һис ҡасан әйтмәгеҙ. Оло йәштәге туғандарығыҙҙы һәм күрше­ләрегеҙҙе лә алдаҡсылар тураһында иҫкәртегеҙ. 

Баныу ҠАҺАРМАНОВА.