“Шиғриәт – минең өсөн сәнғәт, хистәр өйөрмәһе...”

– Беҙҙең өйҙә бер сервант китап була торғайны. Башланғыс кластарҙан уҡ күп итеп китап уҡыным. Китапхананың йыш ҡунағы булдым. Башҡортса әҙәби китап­тар­ҙы уҡып бөткәс, татар яҙыусыларының да байтаҡ әҫәрен алып уҡығаным хәтерҙә. Шулай уҡ, әҙәбиәткә һөйөүҙе Фәриҙә өләсәйем дә уятҡандыр, тип уйлайым. Йыш ҡына уға йоҡларға бара торғайным. Уның йорто әкиәт донъяһы булараҡ иҫтә ҡалды. Бихисап йомағы, мәҡәле беҙҙең күңел донъяһын байытты. Әсәйем дә филолог – мәктәптә рус теле һәм әҙә­биәтенән уҡытты, ул да ҙур йоғонто яһаны. Мәктәптә уҡығанда һәр саҡ төрлө сараның уртаһында ҡайнай инем. Йыш ҡына алып барыусы булдым. Тап шунда төрлө шиғырҙы уҡып, шиғриәткә яҡынайҙым.

– Талантлы кешемен, тип әйтә алмайым – уны уҡыусылар баһаларға тейеш. Тәүге шиғырҙы 18 йәштә, Башҡорт дәүләт университетының беренсе курсында уҡығанда яҙҙым. “Көҙ” тип атала ине ул, һағыныу хистәренән тыуҙы шикелле. Ошо тәүге ижад емешенән һуң, быуа йырылғандай, шиғырҙар яҙыла башланы. БДУ-ның “Шоңҡар” әҙәби ижад берекмәһенә йөрөй башланым, 3-сө курс­та уның старостаһы итеп һайландым. Бик ҡыҙыҡлы осор булды ул.

– 5-се курста уҡығанда уҡ “Тамыр”ға эшкә урынлаштым: тәүҙә – радиола, аҙаҡ телевидениеға күстем. “Тай-тулаҡ” тапшырыуын эшләүҙә ҡатнаштым. Ете йыллап ғүмерем ошо эштә үтте. Минең өсөн ҙур тормош мәктәбе булды. Тәүге етәксем Гөлназ Ҡолһаринаны ла гел хөрмәт менән иҫкә алам. 2006 йылда ғаиләле булдым да, ике йылдан Өфөнө ташлап ҡайтырға тура килде. Сөнки фатир мәсьәләһе киҫкен тора ине. Ул саҡта баш ҡала пропискаһы юҡ, йәш ғаиләләргә тәғәйен төрлө программаға тороп булмай ине. Ғаиләмде ятаҡта ыҙалатҡым килмәне һәм тыуған яҡҡа ҡайттыҡ. Ауылда яйлап йорт һалып сыҡтыҡ. Тыуған еремдең тәбиғәте ныҡ матур – Ирәмәлле ер илһам сығанағы булып тора.

Әҙәби тәнҡит ныҡ кәрәк, ул бит беҙҙең шиғриәттең кимәлен төшөрөргә бир­мәйәсәк. Тик ул, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бө­гөн һирәк. Тәнҡит дөрөҫ тә булырға тейеш: ижадсының ҡанатын һын­дырмаһын.

Беҙ ҡала эргәһендә йәшәйбеҙ. Ауылға һуңғы йылдарҙа бик күп яңы ғаилә күсеп килде. Араларында урыҫлашҡандары ла етерлек. Ауыл ҙурайҙы, әммә элекке йөҙөн юғалтты. Күберәк русса аралашыу өҫтөнлөк алды. Шулай ҙа уҡыусыларҙың барыһы ла туған тел дәресен ярата. Береһенән дә, мин башҡорт телен уҡы­майым, тигәнде ишеткәнем юҡ. Бала бар нәмәне – яҡшыны ла, яманды ла аңына һеңдерергә генә тора. Күңел­дәренә рух һалырға тырышып эшләйбеҙ. Туған телде уҡытыуға ҡаршыраҡ фекерҙе тәүҙә ҡайһы бер ата-әсәнән ишетергә тура килде. Хәҙер, Аллаға шөкөр, ун­дайҙар юҡ. Уҡы­тыусы балаларҙың да күңелен хөрмәт итә белергә, маҡтап та, киҫәтеп тә ебәрергә тейеш. Улар ниндәй генә заманда йә­шәмәһен, барыһы ла һәләтле. Ана шул талант орлоҡтарына ваҡытында һыу һибергә генә кәрәк. Әлбиттә, бөгөнгө замана балалары – интернет балалары. Улар менән бер тулҡында булыу өсөн, әҙәбиәтебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә һөйөү уятыу маҡсатында беҙгә лә заман менән бергә атларға тура килә.

Бәлки, мин хаҡлы түгелдер. Әммә бөгөнгө шиғриәттә йыш ҡына хистәр ярым тере, шағирҙар арзан популярлыҡ яуларға ынтыла. “Урал батыр” эпосына, халҡыбыҙ фәлсәфәһенә, Көнсығыш шиғриәтенә, көнбайыштың аҫыл аҡылына һәр көн яңыса бағайыҡ.

– Ошо проблема мине лә ныҡ борсой. Бөгөн, дәүләт беҙҙең телебеҙҙе, әҙә­биәтебеҙҙе һаҡлап ҡалыр, тигән фекер бигүк дөрөҫ түгел. Һәр беребеҙ телде һаҡлап ҡалыу, мәктәптә туған телде төплө уҡытыу өсөн көрәшергә тейеш. Ғаилә­беҙҙә төп дәүләт теле туған телебеҙ булһын! Мин ҡыҙҙарымдан һәр саҡ үҙ телебеҙҙә һөйләшеүҙе, китап уҡыуҙы талап итәм. Кәләшем дә хәҙер башҡортса һөйләшергә яҡшылап өйрәнде. Ул Силәбе өлкәһенең Межозерный ҡасабаһында үҫкән. Яңыраҡ башҡорт теленән халыҡ-ара диктант яҙыуҙа ҡатнашты. Тикшереп, ныҡлы “дүртле” билдәһе ҡуйҙым. Мода килә лә китә, ә туған тел бер юғалһа, терелмәй.

– Заман үҙгәрә, заң башҡасалана. Ке­шеләргә быуын-быуын һалынған илһө­йәр­лек, ватансылыҡ тойғолары йәшәй. Төрлө патриотик сарала халыҡ әле лә әүҙем ҡатнаша. Ата-бабаларҙы ҙурлап, Шәжәрә байрамдары үткәрелә, матур итеп Еңеү көнө билдәләнә. Арҙаҡлы олатайҙар исеменә бағышлап, обелисктар, һәй­кәлдәр ҡуйыла. Әммә тарҡаулыҡ та күҙгә салына. Хәҙер күптәр бейек ҡоймалары артына йәшенә. Бер-бере­һенә ышанып, сере менән бүлешмәй. Өмәләргә саҡырышмай. Беҙҙең башҡорт ауылдары үҙҙәренең элекке йөҙөн юғалта бара. Бәлки, бөгөнгө карантиндан һуң халыҡ уяныр, асылына бер аҙ ҡайтмаҫмы икән, тигән өмөт бар.

Иң өнәмәгәнем – ялағайлыҡ. Атай-әсәйем, өләсәйем һәр саҡ, үҙең булып ҡал, тип өйрәтә торғайны. Үҙеңдең күңелеңә, эске булмышыңа хыянат итмәй йәшәүҙән дә яҡшыһы юҡ. Ялағайҙарҙың ысын йөҙөн хәҙер генә таныйым. Яһалма йылмайыуҙарға, ҡылыҡтарға эстән генә көлөмһөрәп ҡарайым.

– Маҡсатты һирәк ҡуям. Уйланып йөрөгәндән һуң шиғырҙар үҙҙәре үк ашҡынып тыуа. Әммә һирәкләп булһа ла берәй темаға заказ килеп төшә. Уларҙы яҙыу ауырыраҡ. Шулай ҙа яуаплылыҡ менән башҡарып сығырға тырышам. Үҙемде шиғырҙа булған образдың уртаһына ҡуйып ҡарайым, кисергән хистәр менән сағыштырам. Йөрәк аша үткәргәс кенә уҡыусы хөкөмөнә сығарам. Күпмелер шиғыр яҙырға, тигән планым да юҡ. Юғары көс илһам өләшкәндә мин тик ултыра алмайым, яҙам, сөнки ҡулға ҡәләм алмаһам, башым ауырта башлай. Шиғыр яҙылып бөтөү менән йәнде рәхәтлек солғап ала.

– Конкурста ҡатнашыу минең өсөн оло мәртәбә булды. Ысынлап та, бөтә республикаға үҙебеҙҙең йөрәк һүҙен еткерә алдыҡ. Ҡыҙым ошо бәйгенән һуң шиғыр яратырға, уны матур итеп һөйләргә өйрәнде. Тамашасы ла ихлас ҡабул итте. Бәйгенән һуң бик күп ҡотлау, маҡтау, фекер булды. Башҡортостандың халыҡ артисы, бейеүсе Риф ағай Ғәбитов: “Афарин, Фәнил ҡусты, Азалина ҡыҙым, ихлас шатмын! Иҫ китмәле матур, оло мәғәнәле, заманса күркәм тамаша булды. Ҡот­лайым, ғорурланам, һоҡланам! Иҫәнлек-һаулыҡ, яңынан-яңы уңыштар теләйем! Һеҙ булдырҙығыҙ!” – тип яҙҙы. Ана шундай ҡанатлы һүҙҙәр илһамландыра, ижадҡа көс бирә.

– Шиғыр тулҡын булып килеп ҡағыла ла, аҡ ҡағыҙға төшә. Эшләп бөткәнсе бер-ике сәғәт булып китә. Әгәр ҙә күңелемде тетрәтһә, уҡыусыға еткерергә тырышам. Әлбиттә, интернетҡа ҡуйыр, гәзит-жур­налға бирер алдынан ҡарап сығам. Ҡай­һылары бер ниндәй эшкәртеүһеҙ яҙыла ла ҡуя. Шиғырҙарға нишләптер кире ҡайтып эшләгәнем юҡ. Бәлки, был насар сифатымдыр.