Тау сәнәғәте – беҙҙең киләсәк

Тау, мәғдән (руда) сәнәғәте өлкәһендә башҡорттарҙың күпләп эшләүе ғәҙәти күренеш кеүек ҡабул ителһә лә, был милләтебеҙ өсөн оло ғорурлыҡ. Рәсәйҙең тәүге техник уҡыу йортоно – Санкт-Петербург тау институтына нигеҙ һалыусы, мәғдән сәнәғәтсеһе Исмәғил Тасимовтың исемен атау ҙа етә. Ғәйнә башҡорто – тотош илебеҙгә был тармаҡты үҫтерергә, профессиональ белем алырға мөмкинлек биргән кеше.

Бөгөнгө көндә уның юлын дауам итеүселәр булыуы иһә уғата һөйөнөслө. Эйе, илебеҙҙең эре мәғдән сәнәғәте ойошмаларында Башҡортостан халҡы күпләп эшләй. Томин тау-ба­йыҡ­тырыу комбинатында ла Башҡор­тостан таусылары тураһында яҡшы фекер йәшәй.

Ринат Хәкимйән улы ШӘРИПОВ – Учалы егете, комбинаттың ба­йыҡтырыу фаб­­рикаһы етәк­сеһе. Маг­нитогорск дәү­ләт техник уни­вер­ситетын та­мам­лап, хеҙ­мәт юлын Урал тау-мәғдән ком­би­натының “Баш­медь” ойошма­һында баш­ла­ған. Ар­табан Учалы тау-байыҡ­ты­рыу ком­бина­тында өс йыл эшләй.

– 2020 йылда Томин комбинатына күс­тем. Сөнки бындағы шарттар ҙа, мөм­кинлектәр ҙә башҡаса: тулыһынса заман талаптарына яуап бирә. Ҡора­малдар яңы һәм ышаныслы, бөтә эш авто­мат­лаш­тырылған. Ике йыл элек һанлы сис­темалаштырыу (система цифровизации) индерелде. Бында ки­леүемә үкенмәйем: биш йыл яңы эш алымдары менән таныштым, тәжрибә тупланым, оҫта­лы­ғымды арттырҙым. Әгәр баҡыр комби­наты Башҡортостанда яңы ятҡылыҡ асһа, ошо тәжрибәм менән уртаҡлашыр өсөн ҙур теләк менән тыуған яғыма эшкә ҡайтыр инем. Сөнки беҙҙең бындағынан да ҡеүәтлерәк, замансараҡ, шул уҡ ваҡытта хәүеф­һеҙерәк эшләү өсөн мөмкин­лектәр бар. Тейешле шарттар бул­дырылған, эко­логияға зыян килтер­мәгән билдәле компанияла эшләү – ғорурлыҡ ул, – ти Ринат Хәкимйән улы.

Рәшит Шәүкәт улы МАННАНОВ Силәбе өлкә­һенең Копейск ҡалаһында тыу­ған, бала сағы, үҫмер йыл­дары Учалы ра­йо­нын­да үтә. Маг­нитогорск дәү­ләт техник уни­верси­те­ты­ның "Фай­ҙалы ҡа­ҙылмалар ят­ҡы­лыҡтарын эш­кәртеү” бү­ле­ген тамам­ла­ған. Төрлө йыл­да Баш­ҡор­тостан Хөкү­мәтендә, Бүребай һәм Гай тау ком­пания­ларында эшләй, үҙе бе­лем алған уни­верситетта уҡыта, аспирантура та­мамлай. Әлеге ваҡытта Томин тау-ба­йыҡтырыу ком­бинатының техник ди­ректоры (баш инженер):

– Бөтә Рәсәй буйынса ҡеүәте һәм эше менән дан ҡаҙанған компанияла эшләү ғорурлыҡ булып тора. Саҡырыу булғас, был предприятиеға эшкә килдем. Нигеҙ ташы һалынғандан алып бын­дамын, шуға ла комбинат эшмә­кәрлеге минең өсөн яҡын: насар даны булмаһын, намыҫлы эшләһен өсөн үҙ көсөмдө, белемемде, тәжрибәмде һалам. Биш йыл элек, эш башлаған саҡта, урындағы халыҡ, экологик проблемалар булыуынан ҡурҡып, беҙгә ҡаршы сыҡ­ҡайны. “Стоп ГОК” тигән хә­рәкәт тә барлыҡҡа килде. Районда йәшәүселәр: “Беҙ эсер һыуһыҙ, урман­дарһыҙ ҡалабыҙ, һауа бысрана”, – тине. Бөгөнгө көндә был фе­керҙәрҙең юҡҡа сығыуы, кешеләрҙең ҡарашы яҡшы яҡҡа үҙгәреүен күреп, эшебеҙҙең юҡҡа түгел­леген аңлайым. Кисә яҡшы эш­ләнек, бөгөн тағы ла яҡшыраҡ. Тимәк, иртәгә баш­ҡарыласаҡ эш тә насар булырға тейеш түгел. Был йәһәттән мин үҙебеҙҙең ком­панияға ышанам.

Томинский тау-байыҡтырыу комбинаты һуңғы йылдарҙа Рәсәйҙең баҡыр сәнә­ғәтендәге иң эре, заманса һәм юғары технологиялы предприятие­лар­ҙың береһе булып тора. Уның етештереү ҡеүәте йы­лына 45 миллион тон­на мәғдән тәшкил итә, концентрат рәүе­шендә 160 мең тоннаға тик­лем баҡыр сыға­рыла. Силәбе өл­кәһе­нең Сосновка ра­йо­нында урын­лашҡан. 

Комбинат асылған ваҡытта эшселәрҙең 70 процентын ситтән кил­­гән кешеләр тәш­кил иткән була. Ком­панияның сәйә­сә­те – урындағы ха­лыҡты йәлеп итеү. Бөгөн инде күрһәткес икенсе төр­лө: килгән хеҙмәткәр­ҙәр һаны 30 процентҡа ҡалған. Кадрҙар әҙер­ләү бу­йынса ла урын­дағы мәктәптәр, ли­цей-гимна­зиялар ме­нән эҙмә-эҙлекле эш алып барыла. Йыл һайын конкурс ниге­ҙендә Көньяҡ Урал дәүләт, Магнитогорск дәүләт техник һәм Санкт-Петербург тау уни­верситеттарына, шулай уҡ урындағы профилле махсус уҡыу йорттарына бюд­жет урындарға йүнәлтмә буйынса сту­денттар ҡабул ите­лә. Диплом алыу­сылар эш менән тәьмин ителә, тейешле тү­ләү­ҙәр ала. Уларға артабан да белем арт­тырырға, фәнни-ғә­мә­ли эш­мә­кәрлек алып барырға мөмкинлек буласаҡ. Тағы ла шу­ныһы мө­һим: ябай хеҙмәткәр булып эшкә урынла­шыу­сыларға, яңынан белем алып (перео­бучение), юға­рыраҡ эш хаҡы булған вазифаға күсеү мөм­кинлеге бар.

Бөгөн Томин тау-байыҡтырыу ком­бинатында 1350-нән ашыу хеҙмәткәр эш­ләй. Уларҙың уртаса эш хаҡы 80 мең һум тәш­кил итә. Кадрҙар сә­йәсәтенең мөһим ком­поненты – хеҙмәт­кәр­ҙәр өсөн етеш­тереү хәүефһеҙлеге ки­мәле­нән алып ял итеүгә тиклем уңайлы шарт­тар булдырыу. Эшселәр киңәйтелгән социаль пакет менән тәьмин ителә. Ойошма үҙ транспорты менән эш урынына алып барыуҙы ойош­тора. Ирекле медицина стра­ховкалау про­грам­маһы тормошҡа ашы­рыла, ши­фаханала, ку­рортта дауа­ланыу мөм­кин­лектәре бар. Хеҙ­мәт­кәр­ҙәрҙең ғаи­лә ағза­лары ла иғтибар­ҙан ситтә ҡалмай: ба­лалары өсөн бай­рам­дар үткәрелә, һа­уыҡ­тырыу лагер­ҙа­ры­на юлламалар би­релә. Бе­ренсе класс уҡыу­сы­ларының ата-әсә­лә­ре­нә мәктәп ком­плект­тары, 14 йәшкә тиклемге балаларға Яңы йыл күстәнәстәре тап­шырыла. Хеҙ­мәт­кәрҙәрҙең юбилей да­талары өсөн түләүҙәр, шулай уҡ ауыр хәлдә ҡалыу­сылар өсөн матди ярҙам ҡаралған. Вах­тасыларға дөйөм ятаҡтан урын бирелә, унда йәшәү өсөн бөтә шарт булды­рылған. Компания үҙ хеҙ­мәт­кәрҙәре араһында даими рәүештә спорт ярыштары, һәүәҫ­кәрҙәр конкурстарын ойош­тора. Эшселәр араһында ирекмәндәр ҙә бар. 

Хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре, хеҙмәтте һаҡ­лау ҙа иғтибарҙан ситтә ҡалмай. Даими рәүештә хәүефте баһалау һәм хәүефһеҙлек буйынса аудит үткәрелә, идара итеү сис­темаһы камиллаштырыла. Кадрҙар әҙерләү барышында үҙенең һәм хеҙмәт­тәштәренең именлеге өсөн хеҙ­мәткәрҙең шәхси яуап­лылығына айырыуса баҫым яһала.

Әле предприятиела һаҡланыу сара­ларын алыуҙы ябайлаштырыу маҡ­сатында Үҙәк химия лабораторияһы вендинг аппаратына һынау үткәрә. Ҡорамал хеҙмәткәргә үҙенә кәрәкле һаҡланыу сараһын алыу мөм­кинлеге бирә һәм бүлек эсендә уларҙы ҡулла­ныуҙы контролдә тоторға ярҙам итәсәк. Һәр эшсенең хеҙмәтте һаҡлау талап­тарын үтәүгә һәм сәнәғәт хәүеф­һеҙлеген тәьмин итеүгә ҡыҙыҡһыныуын артты­рыу өсөн компания квартал һайын “Сәнәғәт хәүефһеҙлеге лидеры” кон­курсын уҙғара.

Әйткәндәй, эшселәрҙең 200-гә яҡыны – беҙҙең яҡташтарыбыҙ. Араларында ябай хеҙмәткәр, шоферҙан алып өлкән мастер, бүлек етәксеһе, техник директор вази­фаһын башҡарыусыларға тиклем бар. Етәкселек ойошторған һорау алыуҙа уларҙың 80 проценты, әгәр ҙә Баш­ҡор­тостан ятҡылыҡтарында етештереү эше башланһа (Томин тау байыҡтырыу ком­бинатындағы кеүек шарттар һәм техно­логиялар менән), үҙебеҙгә эшкә ҡайтырға теләк белдергән.

Тау сәнәғәте беҙҙең данлы тарихыбыҙ, шәхестәребеҙ генә түгел, ул – беҙҙең киләсәк тә. Рус баҡыр компанияһы рес­публика халҡы йәшәйешен яҡшыртыу, социаль объекттар төҙөү өсөн мөмкинлек тә бирә. Ауыл ере өсөн бөгөнгө көндә иң ҙур проблема – эшһеҙлек. Республика етәк­селеге шуға ла инвесторҙарҙы йәлеп ит­кәндә, тәү сиратта урындағы халыҡты эш менән тәьмин итеүселәргә өҫтөнлөк бирә.

Гөлнур ҠЫУАТОВА.

Айрат НУРМӨХӘМӘТОВ фотолары.