Артиллеристар һынатмай

 Ул Йәрмәкәй районы Һыуыҡкүл  ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған. Бәләбәй педагогия училищеһын тамамлай, район халыҡ мәғарифы бүлегендә уҡытыусы һәм инспектор булып эшләй. 1939 йылда әрмегә  саҡырыла, артиллерия училищеһында уҡый. Һуғыш ваҡытында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдан — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы) хеҙмәт итә, танкыға ҡаршы батарея взводы командиры булып башлай, һуңынан батарея менән командалыҡ итә. Брянск, Воронеж, Көньяҡ-Көнбайыш фронттарында һуғыша, Сталинград алышында, Донбасты, Черниговты, Ковелде, Польшаны азат итеүҙә ҡатнаша. Эльбаға тиклем барып етә. Десна һәм Днепр аша үткәндә хәрби батырлыҡтар күрһәтә. Уның батареяһы кисеүҙәрҙе ҡаплаған һәм тура тоҫҡау менән ут алып барған, дошмандың техникаһын һәм ут нөктәләрен юҡ иткән. Ике тапҡыр (1943 һәм 1945 йылдарҙа) Советтар Союзы Геройы исеменә тәҡдим ителә. Ленин ордены, Ҡыҙыл Байраҡ ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, I дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Александр Невский ордены менән бүләкләнгән, ә 2020 йылда генерал Шайморатов орденының беренсе кавалеры булды.

Гаубица артиллерияһы – ғәскәрҙәрҙең "оҙон ҡулы": тап ул дошман оборонаһын , һөжүмдәрен кире ҡағып,  пехота һәм бронетехникаға юл аса. Махсус хәрби операция шарттарында, дошман пилотһыҙ аппараттар, контрбатарея һөжүмен әүҙем ҡулланғанда, артиллерияның эше айырыуса хәүефле була. Башҡортостан егеттәре ут аҫтында хәрби бурыстарын намыҫ менән үтәүҙе дауам итә, юғары профессионализм һәм сыҙамлыҡ күрһәтә.

Фронттың Ҡыҙыл Лиман йүнәлешендәге көсөргәнешле көндәрҙең береһендә  «Башҡортостан» 31-се мотоуҡсылар полкының Мөғин Нагаев исемендәге гаубица-артиллерия дивизионына штурм төркөмдәренең береһенә алға барыуға ҡамасаулаған дошман нығытмаһын юҡ итеү  бурысы ҡуйыла. Дошмандың терәк пункты яҡшы маскировкаланған, һауанан һаҡланыу саралары менән һаҡланған була. Разведка координаталарҙы тапшыра һәм дивизион эшкә тотона. Беҙҙекеләр ут асыу менән минометтан ата башлайҙар, ә күккә FPV-дрондар күтәрелә, улар орудиеларға һәм боеприпастар ташыу машиналарына һөжүм итергә маташа. Шуға ҡарамаҫтан, расчеттар эшен туҡтатмай, корректировщиктар координаталарҙы тапшырыуҙы дауам итә, тоҫҡаусылар , зарядлаусылар аныҡ һәм тиҙ эшләй. Артиллеристар берҙәм механизм кеүек эш итә. Был һөжүм яугирҙарҙың нимәгә һәләтле булыуын айырыуса асыҡ күрһәтә. Гаубицаларҙың береһенең расчеты, көслө ут аҫтында ҡалыуға ҡарамаҫтан, контратакаға әҙерләнгән дошман техникаһын юҡ итеү бурысын ала. Оҙаҡ иҫәпләүҙәр өсөн ваҡыт булмай: шунда уҡ эш итергә кәрәк була. Тоҫҡаусы, ефрейтор Илнур Үлмәҫбаев орудиены билдәләнгән урынға йүнәлтә, орудие залп ебәрә. Бер нисә секундтан һуң алғы һыҙыҡтағы корректор беҙҙең «күстәнәс»тең сәпкә  тура ғына  барып етеүен раҫлай: дошман техникаһы сафтан сығарыла һәм  һөжүм өҙөлә. Ошонан һуң  дошман ҡаршылыҡ күрһәтергә ҡыймай,  расчет ҡоралын мөмкин тиклем маскировкалап, йәшенергә ҡарар итә.

     Дивизиондың тыл подразделениелары эше лә мөһим була. Бындай шарттарҙа боеприпастар ташыу айырым әһәмиәткә эйә. Машиналар кәлейәле, емерелгән юлдар буйлап, дрон бәрелеү ҡурҡынысы аҫтында, ҡорал ташый. Водителдәр һәм оҙатыусылар, маскировка һәм ялған маневрҙарҙы ҡулланып, маршруттарҙы һайлап, һалҡын ҡан менән эш итә. Тап уларҙың фиҙакәрлеге арҡаһында батареялар, хатта һуғыштың иң көсөргәнешле мәлдәрендә лә, снарядһыҙ ҡалмай. Сержант Сәлих Шәрипов –  «Башҡортостан»31-се мотоуҡсылар полкының Мөғин Нагаев исемендәге гаубица-артиллерия дивизионы расчеты номеры. Ул  боеприпастарҙы ут позицияһына килтерә. Был снарядтарһыҙ расчет һөжүм итә алмаҫ, мөһим ут ярҙамы өҙөлөр ине. Әммә участкала хәл бик көсөргәнешле була: дошман артиллериянан туҡтамай ата, ә күккә ҡайһы берҙә өҫтә хәүеф тыуҙырған FPV-дрондар күтәрелә. Хәүеф ҙур  булыуға ҡарамаҫтан, сержант Шәрипов иптәштәре менән бергә позицияға ышаныслы алға бара. Хәрәкәттең иң ҡыҙыу мәлендә төркөм көслө утҡа эләгә. Ошо мәлдә Сәлих Әдис улы яралана. Әммә ауыртыуы һәм ғүмеренә  ҡурҡыныс янауы уның тәүәккәллеген һындырмай. Боеприпастарҙы ташыуҙың ни тиклем мөһим булыуын аңлап, ул хәленән килгәнсә хәрби бурысын үтәүҙе дауам итә һәм снарядтарҙы ваҡытында алып килә. Һөҙөмтәлә, килтерелгән боеприпастар менән дошмандың блиндажы юҡ ителә. Һуңынан, расчетты тиҙ күсереү тураһында команда алғас, тыл зонаһына эвакуациялана һәм госпиталгә эләгә.

Мөғин Нагаевтың исеме – дивизион байрағында был почетлы формаллек түгел, ә көндәлек стандарт. Позицияны ут аҫтында тотоу, маҡсаттарҙы теүәл һайлау һәм иҫәпләүҙәр менән идара итеүҙе юғалтмау оҫталығы – хәрби әҙерлектең нигеҙе булып тора. Бөгөнгө артиллеристар оҫталыҡҡа аныҡ миҫалдар буйынса ла өйрәнә.

Бөгөн дивизион яугирҙары, үҙҙәренең ҡаһарман атай-олатайҙарының юлын дауам итеп, тыныс тормошто һаҡлау өсөн һәр көн һынау үтә. Артиллеристарҙың һәр аҙымында – илһөйәрлек, һәр ҡарарында – батырлыҡ, ә һәр еңеүҙә – бөйөк яугирҙың рухы йәшәй.

Рафиҡ Әхмәтшин.